Somali ve Türkiye Arasındaki Ticaret

Somali, 30 yıllık iç savaşın ve kıtlıkların yol açtığı derin ekonomik ve insani krizden yavaş yavaş toparlanmaya çalışmaktadır. Ekonominin büyük bölümü kayıt dışıdır; canlı hayvan ihracatı, balıkçılık ve diyaspora havaleleri temel geçim kaynakları arasındadır. Mogadişu, bölgede görece istikrarlı ve büyüyen bir ticaret merkezi konumuna gelmiştir. Telekomünikasyon sektörü, özellikle mobil ödeme sistemleri, olağandışı bir gelişme hızı sergilemiştir.

Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler, stratejik öneme sahip ikili ortaklıklara dönüşmüş; bu durum Türkiye'nin Afrika politikasının en çarpıcı örneklerinden birini oluşturmaktadır. İkili ticaret hacminin 100-200 milyon dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye Somali'ye inşaat malzemeleri, makine ve ekipman, gıda ürünleri, tekstil ve sağlık hizmetleri ihraç ederken Somali'den canlı hayvan, balık ve tarım ürünleri almaktadır. Türkiye Somali'de çok sayıda hastane, okul, yol ve altyapı projesi inşa etmiş; 2011'deki büyük kıtlıkta insani yardım öncülüğü üstlenmiş ve 2017'den bu yana ülkede askeri eğitim üssü işletmektedir. Bu güçlü insani ve stratejik ilişki, Türkiye'nin Afrika politikasının mihenk taşı niteliğindedir.

Somali Ekonomi Verileri

Döviz

Somali Şilini (SOS) / ABD Doları; ABD doları yaygın biçimde kullanılmakta ve Somali Şilini ile birlikte dolaşımda bulunmaktadır

İhracat

İhracat Ortakları	BAE ~45%, Hindistan ~15%, Umman ~10%, Jibuti ~8% (tahmin)
İhraç Edilen Mallar	Canlı hayvan (deve, sığır, keçi), muz, balık, kömür, hurdalar

İthalat

İthalat Ortakları	BAE ~40%, Hindistan ~15%, Çin ~9%, Etiyopya ~7%, Türkiye ~5% (tahmin)
İthal Edilen Mallar	Gıda maddeleri, yakıt, tekstil, makine ve ekipman, inşaat malzemeleri

Sanayiler

Şeker işleme, balıkçılık, tekstil, kablosuz telekomünikasyon, nakil hizmetleri

Havale Gelirleri

Not	GSYİH'nin yaklaşık %23-30'u; Somali diasporasının gönderdiği havaleler, hükümetten daha fazla döviz transferi gerçekleştirmektedir

Tarım Ürünleri

Muz, şeker kamışı, sorgum, mısır, mango, hindistancevizi, pirinç, soya, domates, sesam

Genel Değerlendirme

Düşük gelirli Afrika Boynuzu ekonomisi; 30 yıllık savaş ve istikrarsızlık ekonomik potansiyeli büyük ölçüde tahrip etti; temel yaşam giderleri için yüksek havale gelirleri; yeni mali federalizm yaklaşımı; sürdürülemez borçların bir bölümü silindi; çevresel açıdan kırılgan; dijital teknoloji odaklı kentleşme çabaları

Kişi Başına GSYİH

2024	1.400 dolar
2023	1.400 dolar
2022	1.400 dolar

GSYİH Büyüme Hızı

2024	%4
2023	%4,2
2022	%2,7

GSYİH (Resmi Döviz Kuru)

12,109 milyar dolar (2024 tahmini)

Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)

2022	%6,8
2021	%4,6
2020	%4,3

Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH

2024	26,77 milyar dolar
2023	25,747 milyar dolar
2022	24,706 milyar dolar

Somali Halk ve Toplum Verileri

Diller

Somalice (resmi), Arapça (resmi), İtalyanca, İngilizce

Dinler

Müslüman	%99,9 (Sünni Müslüman %98,1, Şii Müslüman %1,2, İslami şizmatik %0,6)
Etnik dini bağlı	%0,1 (2020 tahmini)

Milliyet

İsim	Somalili(ler)
Sıfat	Somali

Kentleşme

Kentleşme hızı	Yıllık %4,2 değişim (2020-25 tahmini)
Kentsel nüfus oranı	Toplam nüfusun %47,9'u (2023)

Medyan Yaş

Erkek	19,3 yıl
Genel	15,7 yıl (2025 tahmini) — dünya genelinde en genç nüfuslardan biri
Kadın	18,9 yıl

Doğum Oranı

46,36 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)

Etnik Gruplar

Ağırlıklı olarak Somali; daha az sayıda Arap, Bantu ve diğerleri

Okuryazarlık

Erkek	%64,5 (2022 tahmini)
Toplam nüfus	%54,1 (2022 tahmini)
Kadın	%43,9 (2022 tahmini)

Toplam Nüfus

Erkek	10.170.863
Genel	20.324.160 (2025 tahmini)
Kadın	10.153.297

Yaş Yapısı

15-64 yaş	%55,8 (Erkek: 3.699.721 / Kadın: 3.568.163)
0-14 yaş	%41,4 (Erkek: 2.689.086 / Kadın: 2.694.372)
65 yaş ve üzeri	%2,8 (Erkek: 157.505 / Kadın: 208.426) (2024 tahmini)

Ölüm Oranı

11,22 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)

Cinsiyet Oranı

Doğumda	1,03 erkek/kadın
Toplam nüfus	1,01 erkek/kadın (2024 tahmini)

Net Göç Hızı

-1,91 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)

Hekim Yoğunluğu

0,05 hekim/1.000 kişi (2014) — son derece yetersiz

Anne Ölüm Oranı

563 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini) — dünya genelinde en yükseklerden biri

Bebek Ölüm Oranı

Erkek	93,2 ölüm/1.000 canlı doğum
Genel	81,5 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) — dünya genelinde en yükseklerden biri
Kadın	73,7 ölüm/1.000 canlı doğum

Eğitim Harcamaları

GSYİH'nin yüzdesi	GSYİH'nin %0'ı (2023 tahmini)
Ulusal bütçenin yüzdesi	Ulusal bütçenin %8,1'i (2025 tahmini)

İçme Suyu Erişimi

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %58,3'ü (2022 tahmini)

Nüfus Artış Hızı

%3,32 (2025 tahmini) — dünya genelinde en yükseklerden biri

Sağlık Harcamaları

Ulusal bütçenin yüzdesi

Ulusal bütçenin %2,5'i (2022 tahmini)

Büyük Kentsel Alanlar

2,610 milyon - MOGADİŞU (başkent); 1,127 milyon - Hargeysa (2023)

Bağımlılık Oranları

Potansiyel destek oranı	29,9 (2025 tahmini)
Genç bağımlılık oranı	97,1 (2025 tahmini)
Toplam bağımlılık oranı	100,5 (2025 tahmini)
Yaşlı bağımlılık oranı	3,3 (2025 tahmini)

Yetişkin Obezite Oranı

%8,3 (2016)

Toplam Doğurganlık Hızı

6,38 çocuk/kadın (2025 tahmini) — dünya genelinde en yükseklerden biri

Hastane Yatağı Yoğunluğu

0,9 yatak/1.000 kişi (2019 tahmini)

Sanitasyon Tesislerine Erişim

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %57,6'sı (2022 tahmini)

Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)

%62,4 (2019 tahmini)

Doğumda Beklenen Yaşam Süresi

Erkek	54,1 yıl
Genel	56,5 yıl (2024 tahmini)
Kadın	59 yıl

Somali Hükümet Verileri

Anayasa

12 Haziran 2012'de hazırlanmış, 1 Ağustos 2012'de kabul edilmiştir

Başkent

Adı	Mogadişu
Etimoloji	Ad muhtemelen Arapça mukaddas (kutsal) sözcüğünden türemiştir
Saat farkı	UTC+3 (Washington DC'nin 8 saat ilerisinde)
Coğrafi koordinatlar	2 04 K, 45 20 D

Ülke Adı

Etimoloji	Ad 'Somalilerin Toprağı' anlamına gelmektedir; grubun adının kökeni belirsizdir
Eski adları	İngiliz Somali Ülkesi, İtalyan Somali Ülkesi, Somali Cumhuriyeti, Somali Demokratik Cumhuriyeti
Uzun resmi adı	Somali Federal Cumhuriyeti
Yerel uzun adı	Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya (Somalice)
Kısa resmi adı	Somali

Ulusal Marş

Başlık	Qolobaa Calankeed (Her Ulusun Bayrağı Vardır)
Söz/Müzik	Abdullahi QARSHE
Kabul tarihi	2012

Hukuk Sistemi

Medeni hukuk, İslam (şeriat) hukuku ve örf-adet hukukunun (Xeer) karma sistemi

Ulusal Bayram

Somali Cumhuriyeti'nin Kuruluşu, 1 Temmuz (1960)

Ulusal Sembol

Leopar

Vatandaşlık

Soydan vatandaşlık	Babanın Somali vatandaşı olması gerekmektedir
Çifte vatandaşlık	Tanınmaz
Doğumla vatandaşlık	Hayır
Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı	7 yıl

Hükümet Notu

Bölgesel ve yerel yönetim organları, kuzeybatı Somali'deki kendi kendini ilan etmiş Somaliland Cumhuriyeti dahil ülkenin çeşitli bölgelerini kontrol etmeye devam etmektedir

Hükümet Tipi

Federal parlamenter cumhuriyet

Ulusal Renkler

Mavi, beyaz

Yargı Organı

Alt mahkemeler	Federal mahkemeler; federal üye devlet düzeyinde mahkemeler; askeri mahkemeler; şeriat mahkemeleri
En yüksek mahkeme	Geçici anayasa, Anayasa Mahkemesi'nin kurulmasını öngörmektedir (5 yargıç)

Yasama Organı

Yapı

İki meclisli

Alt Meclis

Adı	Halk Meclisi (Golaha Shacabka)
Görev süresi	5 yıl
Koltuk sayısı	275 (tamamı dolaylı seçimle)
Son seçim tarihi	1 Kasım 2021 - 5 Mayıs 2022
Bir sonraki seçim	Ekim 2026
Kadın temsilci oranı	%19

Meclis adı

Federal Parlamento

Üst Meclis

Adı	Üst Meclis (Aqalka Sare)
Görev süresi	5 yıl
Koltuk sayısı	54 (tamamı dolaylı seçimle)
Son seçim tarihi	27 Temmuz - 13 Kasım 2021
Kadın temsilci oranı	%25,9

Bağımsızlık

1 Temmuz 1960 (İngiliz Somali Ülkesi 26 Haziran 1960'ta bağımsızlığını kazanmış; 1 Temmuz'da İtalya yönetimindeki BM mütevelli toprağıyla birleşerek Somali Cumhuriyeti'ni oluşturmuştur)

Siyasi Partiler

PDP; Wadajir; SSUP; Qaransoor ve diğerleri (siyasi ortam son derece parçalı ve kabile temelli olmaya devam etmektedir)

İdari Birimler

18 bölge (gobol)

Yürütme Organı

Başbakan	Hamza Abdi BARRE (25 Haziran 2022'den itibaren)
Seçim süreci	Cumhurbaşkanı, Federal Parlamento tarafından gerektiğinde 2 turlu üçte iki çoğunluk oyuyla tek 4 yıllık dönem için dolaylı olarak seçilmektedir
Devlet başkanı	Cumhurbaşkanı HASSAN SHEIKH Mohamud (23 Mayıs 2022'den itibaren)
Son seçim tarihi	15 Mayıs 2022
Bir sonraki seçim	2026
Seçim sonuçları	2022: HASSAN SHEIKH Mohamud üçüncü turda %66 oranıyla seçildi

Oy Kullanma Hakkı

18 yaş ve üzeri; 24 Haziran 2024 yerel seçimlerinden itibaren evrensel oy hakkı

Somali Askeri ve Güvenlik Verileri

Askeri Not

Al-Shabaab, ülkenin önemli bölgelerini kontrol etmeye devam etmekte; SNA, ATMIS (Geçiş Misyonu/Afrika Birliği) ve ABD özel kuvvetlerinin desteğiyle bu örgüte karşı aktif operasyonlar yürütmektedir. Türkiye, önemli bir eğitim ve askeri destek sağlayıcısı olarak Somali'de güçlü bir askeri varlık sürdürmektedir; Mogadişu'daki Türk askeri eğitim üssü 2017'den bu yana faaliyettedir (2025)

Askeri Harcamalar

Not	GSYİH'nin yaklaşık %1,5-2'si; güvenlik operasyonları büyük ölçüde uluslararası destek (ATMIS/AU misyonu, ABD, AB, Türkiye) ile sürdürülmektedir

Askeri Personel Gücü

Yaklaşık 20.000-25.000 aktif SNA personeli; eğitim ve kapasite durumu bölgeye göre farklılık göstermektedir (2025)

Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri

Somali Ulusal Ordusu (SNA): Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri; Somali Polisi; çeşitli paramiliter ve klan bazlı kuvvetler (2025)

Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü

18 yaş ve üzeri; gönüllü askerlik (2025)

Somali