Türkmenistan
Orta Asya; Hazar Denizi kıyısında, İran ile Kazakistan arasında
Türkmenistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Türkmenistan arasındaki ilişkiler, ortak Türk dili mirası, kültürel yakınlık ve güçlü ticaret bağlarıyla şekillenmektedir. Türkiye, Türkmenistan'ın en önemli ticaret ortakları arasında üst sıralarda yer almaktadır: 2023 verilerine göre Türkmenistan ihracatının %11'i ve ithalatının %21'i Türkiye üzerinden gerçekleşmektedir. İkili ticaret hacminin 2-4 milyar dolar bandında seyrettiği tahmin edilmektedir. Türkiye Türkmenistan'a motorlu taşıt, inşaat malzemeleri, tekstil ve hazır giyim, makine ve ekipman, gıda ürünleri ve tüketim malları ihraç ederken Türkmenistan'dan doğalgaz, pamuk ve petrokimya ürünleri almaktadır. Türk inşaat şirketleri Aşkabat'taki büyük altyapı ve kamu binaları projelerinde aktif rol oynamıştır. Ekonomik açıdan zor koşullar nedeniyle Türkmenistanlılar başta olmak üzere nüfusun önemli bir bölümü son yıllarda Türkiye'ye göç etmiştir.
Döviz
Türkmenistan Manatı (TMT) / ABD Doları
İhracat
Değer
| 2023 | 13,111 milyar dolar |
| 2022 | 14,67 milyar dolar |
İhracat Ortakları
Çin %63, Türkiye %11, Yunanistan %7, Özbekistan %6, Azerbaycan %4 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Doğalgaz, rafine petrol, gübreler, ham petrol, elektrik (2023)
İthalat
Değer
| 2023 | 7,563 milyar dolar |
| 2022 | 7,362 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Türkiye %21, BAE %21, Çin %20, Kazakistan %8, Almanya %5 (2023)
İthal Edilen Mallar
Yayın ekipmanları, arabalar, buğday, bilgisayarlar, demir borular (2023)
Sanayiler
Doğalgaz, petrol, petrol ürünleri, tekstil, gıda işleme
İş Gücü
2,445 milyon (2024 tahmini)
Tarım Ürünleri
Süt, buğday, patates, pamuk, karpuz, domates, üzüm, arpa, sığır eti, kuzu/koyun eti (2023)
Genel Değerlendirme
Üst-orta gelirli Orta Asya ekonomisi; dünyada dördüncü en büyük doğalgaz rezervlerine ev sahipliği yapıyor ve doğal kaynaklar açısından zengin; otoriter ve devlet işletmelerinin egemenliğinde; aşırı değerli döviz kuru, yüksek enflasyon riskleri ve güçlü devlet kontrolü ile bürokratik engeller nedeniyle ekonomik çeşitlendirme güçlükleri yaşıyor
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 18.000 dolar |
| 2023 | 17.900 dolar |
| 2022 | 17.100 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %2,3 |
| 2023 | %6,3 |
| 2022 | %6,2 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
64,24 milyar dolar (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %49,4 (2023 tahmini) |
| Sanayi | %39,3 (2023 tahmini) |
| Tarım | %11,3 (2023 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2022 | %11,5 |
| 2021 | %19,5 — yüksek resmi olmayan enflasyon |
| 2020 | %6,1 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 134,555 milyar dolar |
| 2023 | 131,576 milyar dolar |
| 2022 | 123,778 milyar dolar |
Diller
Türkmence (resmi) %72; Rusça %12; Özbekçe %9; Diğer %7
Dinler
| Müslüman | %93 |
| Hristiyan | %6,4 |
| Budist | <%1 |
| Diğer | <%1 |
| Yahudi | <%1 |
| Halk dini | <%1 |
| Belirtilmemiş | <%1 (2020 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Türkmenistandı(lar) |
| Sıfat | Türkmenistanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %2,23 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %54'ü (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 30,7 yıl |
| Genel | 31,6 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 31,7 yıl |
Doğum Oranı
16,43 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Türkmen %85; Özbek %5; Rus %4; Diğer %6 (2003 tahmini)
Okuryazarlık
| Erkek | %99,9 (2022 tahmini) |
| Kadın | %99,9 (2022 tahmini) |
| Toplam nüfus | %99,9 (2022 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 2.842.870 |
| Genel | 5.744.151 (2024 tahmini) |
| Kadın | 2.901.281 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %68,6 (Erkek: 1.956.740 / Kadın: 1.984.333) |
| 0-14 yaş | %24,5 (Erkek: 711.784 / Kadın: 692.967) |
| 65 yaş ve üzeri | %6,9 (Erkek: 174.346 / Kadın: 223.981) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
5,99 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,98 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,66 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini) — ağırlıklı olarak Türkiye'ye göç
Hekim Yoğunluğu
1,93 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
5 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 43,6 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 35 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 27,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %9,4 (2025 tahmini) |
| Genel | %4,8 (2025 tahmini) |
| Kadın | %0,5 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %2,7'si (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %29,6'sı (2024 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%0,88 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,6'sı (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %8,5'i (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Genel | 13 yıl (2023 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
902.000 - AŞKABAT (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 9,9 (2024 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 35,6 (2024 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 45,8 (2024 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 10,1 (2024 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%18,6 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,02 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
4 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%65 (2019 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 69,4 yıl |
| Genel | 72,4 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 75,5 yıl |
İçme Suyu ve Sanitasyon Erişimi
Nüfusun %100'ü (2022 tahmini)
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
24,2 yıl (2019)
5 Yaş Altı Çocuklarda Düşük Kilolu Oranı
%3,1 (2019 tahmini)
Anayasa
14 Eylül 2016'da kabul edilmiştir
Başkent
| Adı | Aşkabat (Aşgabat) |
| Etimoloji | Ad Türkmence ushq ('aşk') ve abad ('iskân yeri' veya 'şehir') sözcüklerinden türetilmiştir; şehir 1881'de inşa edilen bir askeri karakoldan gelişmiştir |
| Saat farkı | UTC+5 (Washington DC'nin 10 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 37 57 K, 58 23 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti |
| Etimoloji | -stan eki 'toprak' anlamına gelmekte olup ülke adı 'Türkmen Halkının Toprağı' demektir; halkın adı 'Türk benzeri' anlamına gelmekte olup Farsça tork ve mandan sözcüklerinden gelmekte ve Türkiye Türklerinin yerleşik yaşam biçiminden farklılaşan eski göçebe yaşam tarzına gönderme yapmaktadır |
| Yerel adı | Türkmenistan |
| Uzun resmi adı | Yok |
| Kısa resmi adı | Türkmenistan |
Ulusal Marş
| Başlık | Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň (Bağımsız, Tarafsız Türkmenistan'ın Devlet Marşı) |
| Söz/Müzik | Kolektif / Veli MUHATOV |
| Kabul tarihi | 1997; 2008'de hayatını kaybeden Cumhurbaşkanı Niyazov'a yapılan atıfları kaldırmak amacıyla sözler revize edilmiştir |
Hukuk Sistemi
İslam (şeriat) hukukunun etkisiyle şekillenmiş medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 27 Ekim (1991)
Ulusal Sembol
Akhal-Teke atı
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Türkmenistan vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Evet |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 7 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti; otoriter
Ulusal Renkler
Yeşil, beyaz
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Yüksek Ticaret Mahkemesi; temyiz mahkemeleri; il, ilçe ve şehir mahkemeleri; askeri mahkemeler |
| En yüksek mahkeme | Türkmenistan Yüksek Mahkemesi (mahkeme başkanı ve 21 yardımcı yargıç; hukuk, ceza ve askeri dairelere ayrılmıştır) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Meclis (Mejlis) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Çoğunluk sistemi |
| Koltuk sayısı | 56 (48 dolaylı seçimle; 8 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 28 Mart 2021 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2028 |
| Seçim sonuçları | DPT: 65 (eski büyük meclis verileri); Vatandaş grupları: 28; Tarım Partisi: 24; Sanayici ve Girişimciler Partisi: 8 |
| Kadın temsilci oranı | %25,5 |
Bağımsızlık
27 Ekim 1991 (Sovyetler Birliği'nden)
Siyasi Partiler
Türkmenistan Demokratik Partisi (TDP — tek egemen parti); Türkmenistan Tarım Partisi (TAP); Türkmenistan Sanayici ve Girişimciler Partisi (TSTP)
İdari Birimler
5 il (velayat) ve 1 bağımsız şehir (Aşkabat)
Yürütme Organı
| Fiili otorite | Eski Cumhurbaşkanı ve 'Ulusal Önderi' unvanlı Gurbanguly BERDİMUHAMEDOV, Halk Konseyi (Halk Maslahaty) başkanı sıfatıyla güçlü siyasi etkisini sürdürmektedir |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı gerektiğinde 2 turlu mutlak çoğunluk halk oyuyla doğrudan 7 yıllık dönem için seçilmektedir; dönem sınırı yoktur |
| Son seçim tarihi | 12 Mart 2022 |
| Bir sonraki seçim | 2029 |
| Seçim sonuçları | 2022: Serdar BERDİMUHAMEDOV (DPT) %73; Khydyr NUNNAYEV (bağımsız) %11,1; diğer %15,9 |
| Devlet ve hükümet başkanı | Cumhurbaşkanı Serdar BERDİMUHAMEDOV (19 Mart 2022'den itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (4 kültürel, 1 doğal): Antik Merv (k); Kunya-Urgench (k); Nisa'nın Part Kaleleri (k); Turan'ın Soğuk Kış Çölleri (d); İpek Yolları: Zarafşan-Karakum Koridoru (k)
Askeri Not
Türkmenistan, kalıcı tarafsızlık politikasını ilan etmiş (BM tarafından 1995'te tanınmıştır) ve hiçbir askeri ittifaka üye değildir. Güvenlik kaygılarının odak noktasını Afganistan ile ortak sınır oluşturmaktadır. Türkiye ile Türkmenistan, ortak Türk dili ve kültürel bağları çerçevesinde güçlü ikili ilişkiler sürdürmektedir; ancak askeri işbirliği sınırlı kalmaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %1,5-2'si; gerçek harcama verileri gizli tutulmaktadır |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 35.000-40.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Türkmenistan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Hava Savunması, Deniz Kuvvetleri (Hazar Denizi filosu), Ulusal Muhafızlar; İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Sınır Kuvvetleri (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş; 24 aylık zorunlu askerlik hizmeti (2025)
