Kazakistan
Orta Asya; Çin'in kuzeybatısında; Ural Nehri'nin batısında küçük bir kesim en doğu Avrupa'dadır
Kazakistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Kazakistan arasındaki ticaret ilişkileri köklü bir geçmişe ve stratejik öneme sahiptir. İkili ticaret hacminin 5-6 milyar dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir. Kazakistan Türkiye'ye ham petrol, doğal gaz, maden ürünleri ve tahıl ihraç ederken Türkiye'den makine ve ekipman, tekstil ve giyim, inşaat malzemeleri ile gıda ürünleri ithal etmektedir. 2023 verilerine göre Türkiye Kazakistan'ın ihracat ortakları arasında %6 payla 4. sıradadır; ithalatta ise %4 payla önemli bir yer tutmaktadır. Türk inşaat şirketleri Kazakistan'da güçlü bir varlık sergilemekte, Türk hava yolları da iki ülke arasındaki doğrudan uçuş bağlantılarıyla ticaret ilişkilerini desteklemektedir.
Bütçe
| Gelirler | 44,25 milyar dolar (2023 tahmini) |
| Harcamalar | 47,247 milyar dolar (2023 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2024 | 91,908 milyar dolar |
| 2023 | 90,926 milyar dolar |
| 2022 | 93,822 milyar dolar |
İhracat Ortakları
Çin %16, Birleşik Krallık %15, Rusya %10, Türkiye %6, İtalya %5 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Ham petrol, altın, radyoaktif kimyasallar, rafine bakır, bakır cevheri (2023)
İthalat
Değer
| 2024 | 74,246 milyar dolar |
| 2023 | 72,723 milyar dolar |
| 2022 | 60,439 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Çin %28, Rusya %24, Gambiya %4, Türkiye %4, ABD %4 (2023)
İthal Edilen Mallar
Giyim, otomobiller, yayın ekipmanları, araç karoserleri, paket ilaçlar (2023)
Sanayiler
Petrol, kömür, demir cevheri, manganez, kromit, kurşun, çinko, bakır, titanyum, boksit, altın, gümüş, fosfatlar, kükürt, uranyum; demir-çelik; traktör ve diğer tarım makineleri; elektrik motorları; inşaat malzemeleri
Kamu Borcu
GSYİH'nin %20,9'u (2023 tahmini)
Dış Borç
25,765 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
10,285 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
29,2 (2021 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2024 | GSYİH'nin %0,1'i |
| 2023 | GSYİH'nin %0,1'i |
| 2022 | GSYİH'nin %0,2'si |
Tarım Ürünleri
Buğday, süt, arpa, patates, karpuz, kavun, ayçiçeği tohumu, mısır, soğan, domates (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %4,8 |
| 2023 | %4,9 |
| 2022 | %4,9 |
Cari Hesap Dengesi
| 2024 | -3,702 milyar dolar |
| 2023 | -9,448 milyar dolar |
| 2022 | 6,436 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Üst-orta gelirli Orta Asya ekonomisi; artan petrol üretimi, imalat ve hizmetlerdeki genişleme, yükselen iç talep ve altyapı yatırımlarıyla güçlü büyüme; ancak hızlı büyüme yüksek enflasyona yol açmaktadır; işsizlik ve yoksulluk oranları düşmektedir
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 35.900 dolar |
| 2023 | 34.700 dolar |
| 2022 | 33.500 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %4,8 |
| 2023 | %5,1 |
| 2022 | %3,2 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
288,406 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 45,808 milyar dolar |
| 2023 | 35,965 milyar dolar |
| 2022 | 35,076 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%6,6 (2024 tahmini)
Döviz Kuru (Tenge / ABD Doları)
| 2024 | 468,962 |
| 2023 | 456,165 |
| 2022 | 460,165 |
| 2021 | 425,908 |
| 2020 | 412,953 |
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %58,2 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %31,4 (2024 tahmini) |
| Tarım | %3,9 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%5,2 (2023 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %8,8 |
| 2023 | %14,7 |
| 2022 | %15 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 739,385 milyar dolar |
| 2023 | 705,52 milyar dolar |
| 2022 | 671,285 milyar dolar |
Diller
Kazakça (resmi, Qazaq) %80,1; Rusça %83,7; İngilizce %35,1 (2021 tahmini)
Dinler
| Müslüman | %69,3 |
| Hristiyan | %17,2 (Ortodoks %17, diğer %0,2) |
| Dini bağı olmayanlar | %2,3 |
| Belirtilmemiş | %11 (2021 tahmini) |
| Budist | %0,1 |
| Diğer | %0,1 |
Milliyet
| İsim | Kazakistanlı(lar) |
| Sıfat | Kazakistanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,19 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %58,2'si (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 30 yıl |
| Genel | 32,1 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 33,8 yıl |
Doğum Oranı
16,83 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Rus | %14,9 |
| Kazak | %71 |
| Diğer | %4,9 |
| Özbek | %3,3 |
| Ukraynalı | %1,9 |
| Uygur | %1,5 |
| Alman | %1,1 |
| Tatar | %1,1 |
| Belirtilmemiş | %0,3 (2023 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 9.902.303 |
| Genel | 20.432.662 (2025 tahmini) |
| Kadın | 10.530.359 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %62,8 (Erkek: 6.233.881 / Kadın: 6.486.019) |
| 0-14 yaş | %27,6 (Erkek: 2.883.200 / Kadın: 2.712.772) |
| 65 yaş ve üzeri | %9,6 (Erkek: 700.091 / Kadın: 1.244.043) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
8,1 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,07 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,94 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,4 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
3,75 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
10 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 8,9 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 7,9 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 7 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %35,7 (2025 tahmini) |
| Genel | %20,1 (2025 tahmini) |
| Kadın | %6,3 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,8'i (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %22'si (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %98'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%0,83 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %3,9'u (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %10,6'sı (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Erkek | 14 yıl |
| Genel | 14 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 14 yıl |
Büyük Kentsel Alanlar
1,987 milyon - Almatı; 1,291 milyon - ASTANA (başkent); 1,155 milyon - Şimkent (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 6,3 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 43,6 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 59,4 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 15,8 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%21 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,57 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
6,7 yatak/1.000 kişi (2020 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %99,9'u (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%63,8 (2021 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 69 yıl |
| Genel | 73,3 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 77,9 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
28,9 yıl (2019 tahmini)
Anayasa
30 Ağustos 1995'te referandumla onaylanmış, 5 Eylül 1995'te yürürlüğe girmiştir
Başkent
| Not | 1 Mart 2024'te Kazakistan iki saat diliminden tek saat dilimine geçmiştir |
| Adı | Astana |
| Etimoloji | Kazakçada 'başkent' anlamına gelmektedir |
| Saat farkı | UTC+5 (Washington DC'nin 10 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 51 10 K, 71 25 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Kazak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti |
| Etimoloji | Ad, Türkçe kazak sözcüğünden (göçebe anlamına gelir) türemiş olabilir; Farsça -stan eki 'yer' veya 'ülke' anlamına gelmektedir |
| Uzun resmi adı | Kazakistan Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Qazaqstan Respublikasy |
| Kısa resmi adı | Kazakistan |
Ulusal Marş
| Başlık | Menin Qazaqstanim (Benim Kazakistanim) |
| Söz/Müzik | Zhumeken NAJİMEDENOV ve Nursultan NAZARBAYEV / Shamshi KALDAYAKOV |
| Kabul tarihi | 2006 |
Hukuk Sistemi
Roma-Cermen hukukundan ve Rusya Federasyonu'nun teori ile pratiğinden etkilenmiş medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 16 Aralık (1991)
Ulusal Sembol
Altın kartal
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Kazakistan vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Mavi, sarı
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Bölgesel ve yerel mahkemeler |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (44 üyeden oluşur); Anayasa Konseyi (başkan ve 6 üyeden oluşur) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Temsilciler Meclisi (Mazhilis) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Karma sistem |
| Koltuk sayısı | 98 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 19 Mart 2023 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2028 |
| Seçim sonuçları | Amanat: 62; Auyl: 8; Ak Zhol: 6; Respublica: 6; PPK: 5; Bağımsızlar: 7; Diğer: 4 |
| Kadın temsilci oranı | %18,4 |
Meclis adı
Parlamento (Parlament)
Üst Meclis
| Adı | Senato |
| Görev süresi | 6 yıl (kısmi yenileme) |
| Koltuk sayısı | 50 (40 dolaylı seçimle, 10 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 14 Ocak 2023 |
| Bir sonraki seçim | Ocak 2026 |
| Kadın temsilci oranı | %20 |
Bağımsızlık
16 Aralık 1991 (Sovyetler Birliği'nden)
Siyasi Partiler
Ak Zhol Demokratik Partisi; Amanat (eski adıyla Nur Otan); Auyl Halk Demokratik Yurtsever Partisi; Kazakistan Yeşiller Partisi (Baytaq); NSDP; PPK; Respublica
İdari Birimler
17 il ve 4 şehir
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı doğrudan halk oyuyla tek 7 yıllık dönem için seçilmektedir |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart TOKAYEV (20 Mart 2019'dan itibaren) |
| Son seçim tarihi | 20 Kasım 2022 |
| Bir sonraki seçim | 2029 |
| Seçim sonuçları | 2022: TOKAYEV (Amanat) yeniden seçildi; oy oranı %81,3 |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Olzhas BEKTENOV (6 Şubat 2024'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
6 alan (3 kültürel, 3 doğal): Hoca Ahmet Yesevi Türbesi (k); Tamgalı Kaya Resimleri (k); Saryarka - Kuzey Kazakistan'ın Bozkır ve Gölleri (d); İpek Yolu: Chang'an-Tianshan Koridoru (k); Batı Tien-Shan (d); Turan'ın Soğuk Kış Çölleri (d)
Askeri Not
Kazakistan KGAÖ (CSTO) ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyesidir; Rusya ile derin savunma bağları mevcuttur. Türkiye ile Kazakistan arasında her iki ülkenin de Türk kökenli olmasından kaynaklanan güçlü kültürel ve siyasi bağlar bulunmakta; askeri eğitim ve savunma sanayii alanlarında ikili işbirliği sürmektedir (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %1-1,2'si düzeyinde seyretmektedir |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 75.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Kazakistan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Hava ve Hava Savunma Kuvvetleri, Ulusal Muhafızlar, Deniz Kuvvetleri (Hazar Filosu); İçişleri Bakanlığı: İç Kuvvetler; Ulusal Güvenlik Komitesi (KNB) (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş; zorunlu ve gönüllü askerlik; zorunlu askerlik süresi 12 ay (2025)
