Azerbaycan
Güneybatı Asya; Hazar Denizi kıyısında, İran ile Rusya arasında; Kafkas sıradağlarının kuzeyinde küçük bir Avrupa bölümü de bulunmaktadır
Azerbaycan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye, Azerbaycan'ın en önemli ticaret ortakları arasında özel bir yere sahiptir. 2023 verilerine göre Türkiye, Azerbaycan'ın ihracatında %19'luk payla İtalya'nın ardından ikinci, ithalatında %14'lük payla Rusya ve Çin'in ardından üçüncü sıradadır. Bu tablo, son derece güçlü ve çok boyutlu bir ikili ticaret ilişkisine işaret etmektedir. Türkiye, Azerbaycan'a otomobil, sanayi malları, gıda ürünleri ve hazır giyim ihraç ederken Azerbaycan'dan ham petrol ve doğal gaz ithal etmektedir. Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı, Azerbaycan petrolünü Türkiye üzerinden Akdeniz'e taşıyan stratejik bir enerji koridorudur. Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı ve Trans-Anadolu Boru Hattı (TANAP) ise Azerbaycan doğal gazını Türkiye ve Avrupa pazarlarına ulaştıran kritik altyapı unsurlarıdır.
İki ülke arasındaki ilişki, ticaretin çok ötesine geçen bir stratejik ortaklık niteliği taşımaktadır. Ortak Türk dili, kültürel yakınlık ve 'tek millet, iki devlet' söylemi, ilişkilere derinlik ve anlam kazandırmaktadır. Türk inşaat firmaları, bankalar ve perakende zincirleri Azerbaycan'da etkin biçimde faaliyet göstermekte; Türk yatırımları turizm, tarım ve imalat gibi enerji dışı sektörlerin gelişimine kayda değer katkı sağlamaktadır. Bölgesel enerji güvenliği, ticaret koridorları ve uluslararası arenada yakın diplomatik koordinasyon, Türkiye-Azerbaycan ortaklığının ekonomik ve stratejik temellerini pekiştirmeye devam etmektedir.
Azerbaycan Yaklaşan Fuarlar
Bütçe
| Gelirler | 30,966 milyar dolar (2022 tahmini) |
| Harcamalar | 22,95 milyar dolar (2022 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2024 | 34,113 milyar dolar |
| 2023 | 35,487 milyar dolar |
| 2022 | 47,274 milyar dolar |
İhracat Ortakları
İtalya %37, Türkiye %19, İsrail %5, Yunanistan %4, Rusya %4 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Ham petrol, doğal gaz, rafine petrol, plastikler, elektrik (2023)
İthalat
Değer
| 2024 | 27,339 milyar dolar |
| 2023 | 25,016 milyar dolar |
| 2022 | 21,274 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Rusya %17, Çin %16, Türkiye %14, Gürcistan %4, Almanya %4 (2023)
İthal Edilen Mallar
Otomobil, ham petrol, rafine petrol, yayın cihazları, hazır giyim (2023)
Sanayiler
Petrol ve petrol ürünleri, doğal gaz, sondaj ekipmanları; çelik, demir cevheri; çimento; kimyasallar ve petrokimyasallar; tekstil
Kamu Borcu
GSYİH'nin %16,8'i (2021 tahmini)
İşgücü
5,02 milyon (2024 tahmini)
Dış Borç
12,378 milyar dolar (2023 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2024 | GSYİH'nin %1,8'i |
| 2023 | GSYİH'nin %2,6'sı |
| 2022 | GSYİH'nin %5'i |
Tarım Ürünleri
Süt, buğday, arpa, patates, domates, karpuz, soğan, elma, mısır, pamuk (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %5,6 |
| 2023 | %5,7 |
| 2022 | %5,7 |
Cari Hesap Dengesi
| 2024 | 4,671 milyar dolar |
| 2023 | 8,329 milyar dolar |
| 2022 | 23,478 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Orta-üst gelirli, petrole bağımlı Kafkasya ekonomisi; sınırlı ekonomik çeşitlendirme ve devlet işletmelerinin baskın konumu; petrol gelirleriyle desteklenen büyüme ve mali konsolidasyon; talep şoklarından kaynaklanan riskler sürmekte; Dağlık Karabağ ateşkesinin ardından potansiyel ekonomik kazanımlar öngörülmekte; beşeri sermayeyi çeşitlendirme ve elde tutmaya yönelik eğitim yatırımları
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 22.100 dolar |
| 2023 | 21.300 dolar |
| 2022 | 21.100 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %4,1 |
| 2023 | %1,4 |
| 2022 | %4,7 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
74,316 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz ve Altın Rezervleri
| 2024 | 12,699 milyar dolar |
| 2023 | 13,749 milyar dolar |
| 2022 | 11,338 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%2,1 (2024 tahmini)
Ortalama Hane Halkı Harcamaları
| Gıda harcamaları | Hane halkı harcamalarının %42,7'si (2023 tahmini) |
| Alkol ve tütün harcamaları | Hane halkı harcamalarının %2'si (2023 tahmini) |
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Sanayi | %42,6 (2024 tahmini) |
| Hizmetler | %42,3 (2024 tahmini) |
| Tarım | %5,7 (2024 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Kadın | %15,3 (2024 tahmini) |
| Genel | %13,7 (2024 tahmini) |
| Erkek | %12,3 (2024 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %2,2 |
| 2023 | %8,8 |
| 2022 | %13,9 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Hane halkı tüketimi | %55,4 (2024 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %45,9 (2024 tahmini) |
| Sabit sermaye yatırımı | %16,8 (2024 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %14,4 (2024 tahmini) |
| Stok yatırımı | %4,3 (2024 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-36,8 (2024 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 225,198 milyar dolar |
| 2023 | 216,388 milyar dolar |
| 2022 | 213,497 milyar dolar |
Döviz Kuru (Azerbaycan Manatı / ABD Doları)
| 2024 | 1,7 |
| 2023 | 1,7 |
| 2022 | 1,7 |
| 2021 | 1,7 |
| 2020 | 1,7 |
Diller
| Azerbaycanca | %96,1 |
| Diğer | %1,4 |
| Diğer azınlıklar (Rusça, Avarca, Talışça, Türkçe, Tatarca, Sahurca, Tatça, Ukraynaca, Gürcüce, İbranice) | <%1 (2019 tahmini) |
Dinler
| Müslüman (ağırlıklı olarak Şii) | %97,3 |
| Hristiyan | %2,6 |
| Diğer | <%0,1 |
| Dini bağı olmayan | <%0,1 (2020 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Azerbaycanlı(lar) |
| Sıfat | Azerbaycanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,38 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %57,6'sı (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 32,8 yıl |
| Genel | 34,8 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 36 yıl |
Doğum Oranı
11,13 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Azerbaycanlı | %94,8 |
| Diğer | %1,8 |
| Diğer azınlıklar (Talış, Rus, Avar, Sahur, Tatar, Gürcü, Yahudi, Kürt) | <%1 (2019 tahmini) |
Okuryazarlık
| Erkek | %99,8 (2023 tahmini) |
| Toplam nüfus | %99,8 (2023 tahmini) |
| Kadın | %99,7 (2023 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 5.354.376 |
| Genel | 10.694.370 (2025 tahmini) |
| Kadın | 5.339.994 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %68,7 (Erkek: 3.659.441 / Kadın: 3.656.493) |
| 0-14 yaş | %22,3 (Erkek: 1.269.241 / Kadın: 1.104.529) |
| 65 yaş ve üzeri | %9 (Erkek: 401.551 / Kadın: 558.984) |
Ölüm Oranı
6,44 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,15 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,71 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
3,19 hekim/1.000 kişi (2022)
Anne Ölüm Oranı
18 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 12,6 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 10,7 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 9 ölüm/1.000 canlı doğum |
Sağlık Harcaması
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,7'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %4,6'sı (2022 tahmini) |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %37,9 (2025 tahmini) |
| Genel | %18,4 (2025 tahmini) |
| Kadın | %0,1 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %3,7'si (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %11,9'u (2025 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %97,6'sı (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %100'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %94,5'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%0,4 (2025 tahmini)
Büyük Kentsel Alanlar
2,432 milyon - BAKÜ (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 7,1 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 31,6 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 45,6 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 14 (2025 tahmini) |
Hastane Yatak Yoğunluğu
3,9 yatak/1.000 kişi (2019 tahmini)
Toplam Doğurganlık Hızı
1,69 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Obezite Prevalansı (Yetişkin)
%19,9 (2016)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 73,5 yıl |
| Genel | 75,9 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 78,6 yıl |
Annelerin İlk Doğumdaki Ortalama Yaşı
24 yıl (2019 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuk Oranı
%3 (2023 tahmini)
Okul Yaşam Beklentisi (İlkokuldan Yükseköğretime)
| Erkek | 13 yıl (2023 tahmini) |
| Genel | 13 yıl (2023 tahmini) |
| Kadın | 13 yıl (2023 tahmini) |
Anayasa
Birkaç önceki anayasa mevcuttur; en son anayasa 12 Kasım 1995'te kabul edilmiştir
Başkent
| Adı | Bakü (Baki, Baky) |
| Etimoloji | Ad, Hazar Denizi kıyısındaki rüzgârlı konumuna atıfla Eski Farsçada 'rüzgâra karşı' anlamına gelen 'badkuba' sözcüğünden türemiş olabilir |
| Yaz saati | Yaz saati uygulanmaz |
| Saat farkı | UTC+4 (Washington DC'nin 9 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 40 23 K, 49 52 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti |
| Etimoloji | Ad, 'Ateşi Koruyan' ya da 'Ateş Diyarı' anlamına gelmektedir; 'ateş' anlamındaki yerel 'azer' sözcüğüyle İrancada 'koruyucu' anlamına gelen 'baykan'dan türeyen 'baydjan' kelimesinin birleşiminden oluşmaktadır; bölgede yaşayan ateşe tapıcılara gönderme yapıyor olabilir |
| Uzun resmi adı | Azerbaycan Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Azərbaycan Respublikası |
| Kısa resmi adı | Azerbaycan |
| Yerel kısa adı | Azərbaycan |
Ulusal Marş
| Başlık | Azərbaycan Marşı (Azerbaycan Marşı) |
| Güfte/Beste | Əhməd CAVAD / Üzeyir HACIBƏYLİ |
| Kabul Yılı | 1992; özgün olarak 1919'da kısa süreli bağımsızlık döneminde yazılmış; Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra resmi marş olarak benimsenmiştir |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Cumhuriyet Günü (Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kuruluşu), 28 Mayıs (1918)
Ulusal Sembol
Ateş alevi
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Evet |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Evet |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Mavi, kırmızı, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Temyiz Mahkemeleri; ilçe ve belediye mahkemeleri |
| En yüksek mahkemeler | Yargıtay (başkan, başkan yardımcısı ve plenum oturumlarında 23 yargıçtan oluşur; medeni, ekonomik, ceza ve haklar ihlalleri dairelerine ayrılmıştır); Anayasa Mahkemesi (9 yargıçtan oluşur) |
| Yargıç atama süreci | Yargıtay yargıçları cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir ve Milli Meclis tarafından atanır; 10 yıllık görev süresi; Anayasa Mahkemesi başkanı ve başkan yardımcısı cumhurbaşkanı tarafından atanır; diğer mahkeme yargıçları cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir ve Milli Meclis tarafından tek 15 yıllık dönem için atanır |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Milli Meclis (Milli Majlis) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Çoğunluk sistemi |
| Koltuk sayısı | 125 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 1 Eylül 2024 |
| Bir sonraki seçim | Kasım 2029 |
| Seçim sonuçları | Yeni Azerbaycan Partisi (YAP): 68 koltuk; Bağımsızlar: 44 koltuk; Diğer: 13 koltuk |
| Kadın temsilci oranı | %20,8 |
Bağımsızlık
30 Ağustos 1991 (Sovyetler Birliği'nden bağımsızlık ilanı); 18 Ekim 1991 (Azerbaycan Yüksek Konseyi tarafından kabul edildi)
Siyasi Partiler
Yeni Azerbaycan Partisi (YAP); Azerbaycan Umid Partisi (ÜMİD); Azerbaycan Demokratik Aydınlanma Partisi (ADMP); Milli Cephe Partisi (MCP); Müsavat Partisi; Cumhuriyetçi Alternatif Partisi (REAL); Vatandaş Dayanışması Partisi (VHP) ve diğerleri
İdari Birimler
66 ilçe (rayon) ve 11 şehir: Bakü, Gence, Lankaran, Mingaçevir, Neftalan, Nahçıvan, Şeki, Şirvan, Sumgayıt, Hankendi, Yevlax
Yürütme Organı
| Kabine | Cumhurbaşkanı tarafından atanan ve Milli Meclis tarafından onaylanan Bakanlar Konseyi |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı, gerekirse 2 turda halk tarafından mutlak çoğunlukla doğrudan seçilir; 7 yıllık görev süresi; tek bir birey sınırsız sayıda dönem için seçilebilir |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı İlham ALİYEV (31 Ekim 2003'ten itibaren) |
| Son seçim tarihi | 7 Şubat 2024 |
| Bir sonraki seçim | 2031 |
| Seçim sonuçları | 2024: İlham ALİYEV yeniden cumhurbaşkanı seçildi; oy oranı: ALİYEV (YAP) %92,1; Zahid ORUC (bağımsız) %2,2 |
| Hükümet başkanı | Başbakan Ali ƏSƏDOV (8 Ekim 2019'dan itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (4 kültürel, 1 doğal): Bakü Surları ve Şirvanşahlar Sarayı; Gobustan Kaya Sanatı Kültürel Peyzajı; Şeki'nin Tarihi Merkezi; Hınaslı Halkının Kültürel Peyzajı ve Köç Yolu Transhumans Güzergâhı
ABD'deki Diplomatik Temsil
| Büyükelçi | Xazar İBRAHİM (15 Eylül 2021'den itibaren) |
| Büyükelçilik adresi | 2741 34th Street NW, Washington, DC 20008 |
ABD'nin Azerbaycan'daki Diplomatik Temsili
| Maslahatgüzar | Amy CARLON (23 Haziran 2025'ten itibaren) |
| Büyükelçilik | 111 Azadlıq Avenue, AZ1007 Bakü |
Askeri Not
Azerbaycan ordusu 1991'de kurulmuş olmakla birlikte kökleri 1918'e uzanmaktadır; orijinal teçhizatın büyük bölümü 1992'ye kadar Azerbaycan'dan ayrılan eski Sovyet askeri kuvvetlerinden devralınmıştır; toprak savunması ordunun birincil odak noktasını oluşturmakta; komşu Ermenistan'la ilişkiler özellikle öncelikli gündem maddesi olmaya devam etmektedir; İran'a karşı koruma ikincil bir odak alanı olarak yer almaktadır; kilit ikili güvenlik ilişkileri İsrail, Rusya ve Türkiye ile sürdürülmektedir; Türkiye ile ilişkiler silah transferleri, teknik danışmanlık, ikili eğitim tatbikatları ve Ermenistan'la yaşanan çatışmalar sırasında sağlanan askeri desteği kapsamaktadır; Azerbaycan NATO üyesi değildir ancak 1994'te Barış İçin Ortaklık programına katılımla başlayan iş birliği ilişkisini sürdürmektedir (2025)
Askeri Harcamalar
| 2024 | GSYİH'nin %5,1'i (2024 tahmini) |
| 2023 | GSYİH'nin %4,5'i |
| 2022 | GSYİH'nin %4,5'i |
| 2021 | GSYİH'nin %5'i |
| 2020 | GSYİH'nin %5'i |
Askeri Personel Gücü
Bilgiler geniş bir aralıkta değişmekte olup tahminen 100.000 aktif silahlı kuvvetler personeli (2025)
Askeri Ekipman ve Tedarik
Bakü, on yılı aşkın süredir ordunun envanterini Belarus, Çin, İsrail, Rusya ve Türkiye dahil çeşitli kaynaklardan temin ettiği teçhizatla aktif biçimde yenilemektedir; büyük ölçüde Sovyet dönemi malzemelerinden oluşan ordunun envanteri artık zırhlı araçlar, topçu sistemleri, hava savunma sistemleri, savaş uçakları, tanklar ve İHA'lar dahil önemli miktarda modern silah sistemlerini kapsamaktadır (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri, Özel Kuvvetler, Devlet Sınır Hizmeti, Sahil Güvenlik; İçişleri Bakanlığı: İç Kuvvetler, yerel polis güçleri; Özel Devlet Koruma Hizmeti (SSPS): Ulusal Muhafızlar (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
Erkekler için zorunlu askerlik 18-30 yaş; gönüllü/sözleşmeli askerlik erkeklerde 18-35, kadınlarda 18-40 yaş; zorunlu hizmet süresi 18 ay; gönüllü/sözleşmeli hizmet süresi 36 ay (2025)
