Çin
Doğu Asya; Doğu Çin Denizi, Kore Körfezi, Sarı Deniz ve Güney Çin Denizi kıyısında, Kuzey Kore ile Vietnam arasında
Çin ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Çin arasındaki ticaret ilişkileri hem hacim hem de stratejik önem açısından giderek büyümektedir. İki ülke arasındaki yıllık ticaret hacmi 40-50 milyar dolara ulaşmış olmakla birlikte bu ilişki yapısal olarak Türkiye aleyhine dengesizdir: Türkiye Çin'den makine, elektronik, tekstil hammaddesi ve tüketim malları ithal ederken Çin'e ağırlıklı olarak maden ve hammadde ihraç etmektedir. Çin, Türkiye'nin en büyük ithalat ortakları arasında birinci sırada yer almaktadır. Türkiye'nin Çin'e ihracatı ithalatının çok gerisinde kalmakta; bu durum yaklaşık 30-35 milyar dolarlık kronik bir ticaret açığı yaratmaktadır. KYG çerçevesinde Çin, Türkiye'de çeşitli altyapı, enerji ve ulaşım projelerine yatırım yapmıştır. Her iki ülke arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması görüşmeleri sürmekle birlikte henüz sonuçlandırılamamıştır. Türkiye'nin Çin ile ilişkisi stratejik bir denge gerektirmektedir: Batı müttefiklerini kaygılandırmayacak biçimde ekonomik fırsatlardan yararlanırken siyasi ve güvenlik baskılarını — özellikle Uygurlara yönelik politikalar konusundaki hassasiyetleri — gözetmek bu dengenin kritik unsurlarını oluşturmaktadır.
Bütçe
| Gelirler | 2,684 trilyon dolar (2022 tahmini) |
| Harcamalar | 4,893 trilyon dolar (2019 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2024 | 3,793 trilyon dolar |
| 2023 | 3,508 trilyon dolar |
| 2022 | 3,719 trilyon dolar |
İhracat Ortakları
ABD %13, Hong Kong %8, Japonya %5, Almanya %5, Güney Kore %4 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Yayın ekipmanları, bilgisayarlar, entegre devreler, hazır giyim, makine parçaları (2023)
İthalat
Değer
| 2024 | 3,254 trilyon dolar |
| 2023 | 3,122 trilyon dolar |
| 2022 | 3,142 trilyon dolar |
İthalat Ortakları
Güney Kore %7, ABD %7, Japonya %6, Avustralya %6, Rusya %6 (2023)
İthal Edilen Mallar
Ham petrol, entegre devreler, demir cevheri, altın, doğal gaz (2023)
Sanayiler
Sanayi üretiminde brüt değer açısından dünya lideri; madencilik ve cevher işleme, demir, çelik, alüminyum ve diğer metaller, kömür; makine imalatı; silah; tekstil ve hazır giyim; petrol; çimento; kimyasallar; gübre; tüketim malları (ayakkabı, oyuncak ve elektronik dahil); gıda işleme; ulaşım ekipmanları (otomobil, demiryolu araçları, gemiler, uçaklar dahil); telekomünikasyon ekipmanları, ticari uzay fırlatma araçları, uydular
Kamu Borcu
GSYİH'nin %47'si (2017 tahmini)
Dış Borç
488,114 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
773,88 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
35,7 (2021 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2024 | GSYİH'nin %0,2'si |
| 2023 | GSYİH'nin %0,2'si |
| 2022 | GSYİH'nin %0,1'i |
Tarım Ürünleri
Mısır, pirinç, sebzeler, buğday, şeker kamışı, patates, salatalık, domates, karpuz, domuz eti (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %4,6 |
| 2023 | %4,7 |
| 2022 | %5 |
Cari Hesap Dengesi
| 2024 | 423,919 milyar dolar |
| 2023 | 263,382 milyar dolar |
| 2022 | 443,374 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Nominal GSYİH itibarıyla dünyanın ikinci büyük ekonomisi; ihracat ve imalatta küresel lider; tarihsel olarak güçlü büyüme yavaşlamaktadır; yaşlanan iş gücü, zayıf verimlilik, artan genç işsizliği, gayrimenkul sektörünün sorunları ve kamu borcu gibi zorluklarla karşı karşıya; devlet destekli ekonomik kontroller ve altyapı yatırımları
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 23.800 dolar |
| 2023 | 22.700 dolar |
| 2022 | 21.500 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %5 |
| 2023 | %5,4 |
| 2022 | %3,1 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
18,744 trilyon dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 3,456 trilyon dolar |
| 2023 | 3,45 trilyon dolar |
| 2022 | 3,307 trilyon dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%5,3 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %56,7 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %36,5 (2024 tahmini) |
| Tarım | %6,8 (2024 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Erkek | %16,5 (2024 tahmini) |
| Genel | %15,2 (2024 tahmini) |
| Kadın | %13,5 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%0 (2020 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %0,2 |
| 2023 | %0,2 |
| 2022 | %2 |
Döviz Kuru (Renminbi Yuan / ABD Doları)
| 2024 | 7,197 |
| 2023 | 7,084 |
| 2022 | 6,737 |
| 2021 | 6,449 |
| 2020 | 6,901 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Sabit sermaye yatırımı | %40,5 (2023 tahmini) |
| Hane halkı tüketimi | %39,6 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %19,1 (2023 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %17,2 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-17 (2023 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 33,598 trilyon dolar |
| 2023 | 32,005 trilyon dolar |
| 2022 | 30,361 trilyon dolar |
Not
Çin, 2016'dan itibaren tüm çiftlerin iki çocuk sahibi olmasına izin verdi; 1979'da başlayan tek çocuk politikasının yerini bu düzenleme almıştır; hızla yaşlanan nüfus sorununu ve ekonomik gereksinimleri karşılamak amacıyla hayata geçirilmiştir
Diller
Standart Çince veya Mandarin (resmi; Putonghua, Pekin lehçesine dayalı); Yue (Kantonca), Wu (Şanghayca), Minbei (Fuzhou), Minnan (Hokkien-Taiwanca), Xiang, Gan, Hakka lehçeleri; azınlık dilleri. Not: Zhuangca Guangxi'de, Yue Guangdong'da, Moğolca İç Moğolistan'da, Uygurca Xinjiang'da, Tibetçe Xizang'da (Tibet) resmîdir
Dinler
| Dindar olmayan | %52,1 (2021 tahmini) |
| Halk dini | %21,9 |
| Budist | %18,2 |
| Hristiyan | %5,1 |
| Müslüman | %1,8 |
| Diğer (Taoizm dahil) | %0,7 |
| Hindu | <%0,1 |
| Yahudi | <%0,1 |
Milliyet
| İsim | Çinli (tekil ve çoğul) |
| Sıfat | Çinli |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,78 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %64,6'sı (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 39 yıl |
| Genel | 40,8 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 41,5 yıl |
Doğum Oranı
7,28 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Han Çinlisi | %91,1 |
| Etnik azınlıklar | %8,9 (Zhuang, Hui, Mançu, Uygur, Miao, Yi, Tujia, Tibetli, Moğol, Dong, Buyei, Yao, Bai, Koreli, Hani, Li, Kazak, Dai ve diğerleri dahil) (2021 tahmini) |
Okuryazarlık
| Erkek | %98,4 (2020 tahmini) |
| Toplam nüfus | %96,7 (2020 tahmini) |
| Kadın | %95,1 (2020 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 716.908.592 |
| Genel | 1.407.181.209 (2025 tahmini) |
| Kadın | 690.272.617 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %69,3 (Erkek: 505.412.555 / Kadın: 476.599.793) |
| 0-14 yaş | %16,3 (Erkek: 122.644.111 / Kadın: 107.926.176) |
| 65 yaş ve üzeri | %14,4 (Erkek: 94.144.838 / Kadın: 109.315.797) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
7,97 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,09 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,04 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,11 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
3,11 hekim/1.000 kişi (2022)
Anne Ölüm Oranı
16 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 6,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 6 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 5,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %46,6 (2025 tahmini) |
| Genel | %24,5 (2025 tahmini) |
| Kadın | %1,9 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4'ü (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %11,9'u (2023 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %97,6'sı (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %98,4'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %96,4'ü (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%-0,08 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,4'ü (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %8,8'i (2022 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
29,211 milyon - Şanghay; 21,766 milyon - PEKİN (başkent); 17,341 milyon - Chongqing; 14,284 milyon - Guangzhou; 14,239 milyon - Tianjin; 13,073 milyon - Shenzhen (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 4,8 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 22,4 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 43,4 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 21 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%6,2 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
1,2 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
5 yatak/1.000 kişi (2020 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %98'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %99,5'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %95,3'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%69,5 (2021 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 76 yıl |
| Genel | 78,7 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 81,7 yıl |
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%2,4 (2013)
Anayasa
4 Aralık 1982'de ilan edilmiştir; 2018'de cumhurbaşkanlığı görev süresi sınırlarını kaldıran anayasa değişikliği kabul edilmiştir
Başkent
| Adı | Pekin (Beijing) |
| Etimoloji | Çince'de bei (kuzey) ve jing (başkent) kelimelerinden oluşmaktadır |
| Saat farkı | UTC+8 (Washington DC'nin 13 saat ilerisinde) |
| Saat dilimi notu | Çin, yüzölçümü itibarıyla tek saat dilimine sahip en büyük ülkedir; 1949 öncesinde beş saat dilimi kullanılıyordu |
| Coğrafi koordinatlar | 39 55 K, 116 23 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | İngilizce ad MÖ 3. yüzyıldaki Qin (Chin/Ts'in) hükümdarlarından ya da başkenti Xi'an olan Shaanxi eyaletinden türemiş olabilir; Zhongguo adı 'Merkezi Ülke' veya 'Orta Ülke' anlamına gelmektedir |
| Kısaltma | ÇHC |
| Uzun resmi adı | Çin Halk Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Zhonghua Renmin Gongheguo |
| Kısa resmi adı | Çin |
| Yerel kısa adı | Zhongguo |
Ulusal Marş
| Başlık | Yiyongjun Jinxingqu (Gönüllülerin Marşı) |
| Söz/Müzik | TIAN Han / NIE Er |
| Kabul tarihi | 1982; Kültür Devrimi sırasında yasaklanan marş daha yaygın olarak 'Zhongguo Guoge' (Çin Ulusal Şarkısı) olarak bilinmektedir |
Hukuk Sistemi
Sovyet ve kıta Avrupası medeni hukuk sistemlerinden etkilenmiş medeni hukuk; yasama organı yasaları yorumlama yetkisini elinde bulundurmaktadır
Ulusal Bayram
Ulusal Gün (Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluş yıl dönümü), 1 Ekim (1949)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Çin vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | Teorik olarak mümkün olmakla birlikte pratikte son derece zordur; ikamet şartı vardır ancak belirli bir süre öngörülmemiştir |
Hükümet Tipi
Komünist Parti liderliğindeki devlet
Ulusal Renkler
Kırmızı, sarı
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Üst Halk Mahkemeleri; Orta Halk Mahkemeleri; İlçe ve Kaza Halk Mahkemeleri; Özerk Bölge Halk Mahkemeleri; Uluslararası Ticaret Mahkemeleri; askeri, denizcilik, ulaşım ve ormancılık konularında özel halk mahkemeleri |
| En yüksek mahkeme | Yüksek Halk Mahkemesi (340'tan fazla yargıçtan oluşur; baş yargıç ve 13 kıdemli yargıç dahil; medeni, ekonomik, idari, şikayet ve temyiz ile ulaşım ve nakliye davalarına bakan daireler halinde örgütlenmiştir) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Ulusal Halk Kongresi (Quanguo Renmin Daibiao Dahui) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Koltuk sayısı | 3.000 (tamamı dolaylı seçimle) |
| Son seçim tarihi | 5 Mart 2023 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2028 |
| Kadın temsilci oranı | %26,5 |
Bağımsızlık
1 Ekim 1949 (Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulması); önemli önceki tarihler: MÖ 221 (Qin Hanedanlığı altında birleşme); 1 Ocak 1912 (Qing Hanedanlığı'nın yerini Çin Cumhuriyeti'ne bırakması)
Siyasi Partiler
Çin Komünist Partisi (ÇKP)
İdari Birimler
23 il, 5 özerk bölge, 4 doğrudan yönetilen belediye ve 2 özel idari bölge: İller: Anhui, Fujian, Gansu, Guangdong, Guizhou, Hainan, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Jilin, Liaoning, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan, Yunnan, Zhejiang (ayrıca Tayvan); Özerk Bölgeler: Guangxi, İç Moğolistan, Ningxia, Sincan Uygur, Xizang (Tibet); Belediyeler: Pekin, Chongqing, Şanghay, Tianjin; Özel İdari Bölgeler: Hong Kong, Makao
Ulusal Semboller
Ejderha, dev panda
Yürütme Organı
| Kabine | Devlet Konseyi Ulusal Halk Kongresi tarafından atanır |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı ve yardımcısı Ulusal Halk Kongresi tarafından dolaylı olarak seçilir; başbakan cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir, Ulusal Halk Kongresi tarafından onaylanır |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Şi Jinping (14 Mart 2013'ten itibaren) |
| Son seçim tarihi | 10 Mart 2023 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2028 |
| Seçim sonuçları | 2023: Şi Jinping yeniden seçildi; UHK oylaması — 2.952 (oybirliğiyle); Li Qiang 2.936 oyla başbakan seçildi |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Li Qiang (11 Mart 2023'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
60 alan (41 kültürel, 15 doğal, 4 karma); başlıca alanlar: Ming ve Qing Hanedanlıklarının İmparatorluk Sarayları (k); Birinci Qin İmparatoru'nun Mozolesi (k); Çin Seddi (k); Yaz Sarayı (k); Jiuzhaigou Vadisi (d); Potala Sarayı Tarihi Topluluğu, Lhasa (k); Mogao Mağaraları (k); Huang Shan (karma); ve diğerleri
ABD'deki Büyükelçilik
| Adres | 3505 International Place NW, Washington, DC 20008 |
| Büyükelçi | Xie Feng (30 Haziran 2023'ten itibaren) |
Çin'deki ABD Büyükelçiliği
| Adres | 55 Anjialou Road, Chaoyang District, Beijing 100600 |
| Büyükelçi | David PERDUE (25 Temmuz 2025'ten itibaren) |
Askeri Not
PLA dünya tarihinin en büyük aktif silahlı kuvvetine sahiptir ve son on yıllarda kayda değer bir modernizasyon sürecinden geçmiştir. Çin, denizaltı filosunu, uçak gemilerini (en az 3 adet), hipersonik füzelerini ve uzay-siber kapasitelerini büyük ölçüde geliştirmiştir. Tayvan meselesi, Güney Çin Denizi anlaşmazlıkları ve Hindistan ile sınır gerginlikleri PLA'nın birincil odak alanları arasındadır. ÇKP, Merkezi Askeri Komisyon aracılığıyla PLA üzerinde siyasi denetimi doğrudan sürdürmektedir (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | Çin resmi askeri harcama verilerini yayınlamamaktadır; tahminler GSYİH'nin %1,5-2'si arasında değişmektedir |
Askeri Personel Gücü
Dünyanın en büyük aktif silahlı kuvvetleri: yaklaşık 2 milyon aktif PLA personeli (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA): Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri (Deniz Piyadeleri dahil), Hava Kuvvetleri, Roket Kuvvetleri, Stratejik Destek Kuvvetleri, Lojistik Destek Kuvvetleri; Çin Halk Silahlı Polis Kuvvetleri (2025)
