Çad
Orta Afrika; Libya'nın güneyinde, kara ile çevrili
Çad ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Çad arasındaki ticaret ilişkileri oldukça kayda değer bir düzeye ulaşmıştır. 2023 yılı verilerine göre Türkiye, Çad'ın ithalat ortakları arasında %10 payla üçüncü sıraya yerleşmiştir. Bu, BAE (%23) ve Çin'in (%28) ardından gelen önemli bir yer almaktadır. Türkiye'nin Çad'a ihraç ettiği başlıca ürünler mücevherat, tekstil, inşaat malzemeleri, makine ve tüketim mallarıdır. Türk müteahhitler ve ticaret şirketleri Çad'da aktif olup ülkenin altyapı ve kalkınma projelerinde rol oynamaktadır. Çad'ın Türkiye'ye ihracatı ise ham petrol ve tarımsal ürünlerden oluşmakla birlikte bu akış göreceli olarak daha sınırlıdır. İki ülke arasındaki ticaret hacminin yaklaşık 200-400 milyon dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir. OİC üyeliği ve her iki ülkedeki Müslüman nüfusun varlığı ikili ilişkiler için ortak bir zemin sunmaktadır.
Bütçe
| Gelirler | 2,129 milyar dolar (2020 tahmini) |
| Harcamalar | 2,15 milyar dolar (2020 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2024 | 5,799 milyar dolar |
| 2023 | 5,7 milyar dolar |
| 2022 | 5,658 milyar dolar |
İhracat Ortakları
BAE %26, Çin %19, Almanya %17, Hollanda %13, Fransa %10 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Ham petrol, altın, yağlı tohumlar, zamklar, pamuk (2023)
İthalat
Değer
| 2024 | 3,557 milyar dolar |
| 2023 | 3,271 milyar dolar |
| 2022 | 2,898 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Çin %28, BAE %23, Türkiye %10, Fransa %9, Hindistan %5 (2023)
İthal Edilen Mallar
Mücevherat, yayın ekipmanları, ambalajlı ilaç, otomobil, rafine petrol (2023)
Sanayiler
Petrol, pamuk tekstili, bira üretimi, natron (sodyum karbonat), sabun, sigara, inşaat malzemeleri
Kamu Borcu
GSYİH'nin %52,4'ü (2016 tahmini)
Dış Borç
2,286 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
6,6 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
37,4 (2022 tahmini)
Tarım Ürünleri
Sorgum, yer fıstığı, darı, sığır eti, tahıllar, yam, şeker kamışı, mısır, manyok, süt (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %1,1 |
| 2023 | %1,1 |
| 2022 | %1,1 |
Genel Değerlendirme
Piyasa dalgalanmaları, bölgesel istikrarsızlık, mülteci akını ve iklim kırılganlığından etkilenen petrole bağımlı ekonomi; yüksek aşırı yoksulluk ve gıda güvensizliği; son büyüme petrol ve tarımsal toparlanmayla sağlandı; G20 Ortak Çerçevesi kapsamında borç yeniden yapılandırma anlaşması
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 2.600 dolar |
| 2023 | 2.600 dolar |
| 2022 | 2.700 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %3,7 |
| 2023 | %4,1 |
| 2022 | %12,9 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
20,626 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2023 | 1,05 milyar dolar |
| 2022 | 1,013 milyar dolar |
| 2021 | 211,591 milyon dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%5,1 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Tarım | %32,2 (2024 tahmini) |
| Hizmetler | %31,6 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %29,7 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%44,8 (2022 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %8,9 |
| 2023 | %10,8 |
| 2022 | %5,8 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 52,895 milyar dolar |
| 2023 | 51,03 milyar dolar |
| 2022 | 49,012 milyar dolar |
Döviz Kuru (Orta Afrika CFA Frangı / ABD Doları)
| 2024 | 606,345 |
| 2023 | 606,57 |
| 2022 | 623,76 |
| 2021 | 554,531 |
| 2020 | 575,586 |
Diller
Fransızca (resmi), Arapça (resmi), Sara (güneyde), 120'den fazla dil ve lehçe
Dinler
| Müslüman | %52,1 |
| Protestan | %23,9 |
| Dini bağı olmayan | %2,8 |
| Roma Katolik | %20 |
| Belirtilmemiş | %0,7 (2014-15 tahmini) |
| Animist | %0,3 |
| Diğer Hristiyan | %0,2 |
Milliyet
| İsim | Çadlı(lar) |
| Sıfat | Çadlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %4,1 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %24,4'ü (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 16,3 yıl |
| Genel | 16,9 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 17,2 yıl |
Doğum Oranı
38,62 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Sara (Ngambaye/Sara/Madjingaye/Mbaye) | %30,5 |
| Diğer | %28,6 (2014-15 tahmini) |
| Kanembu/Bornu/Buduma | %9,8 |
| Arap | %9,7 |
| Gorane | %5,8 |
| Masa/Musseye/Musgum | %4,9 |
| Bulala/Medogo/Kuka | %3,7 |
| Wadai/Maba/Masalit/Mimi | %7 |
Okuryazarlık
| Erkek | %44,5 (2019 tahmini) |
| Toplam nüfus | %30,6 (2019 tahmini) |
| Kadın | %18,6 (2019 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 9.756.129 |
| Genel | 19.674.004 (2025 tahmini) |
| Kadın | 9.917.875 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %51,7 (Erkek: 4.831.744 / Kadın: 5.031.383) |
| 0-14 yaş | %45,8 (Erkek: 4.428.132 / Kadın: 4.323.398) |
| 65 yaş ve üzeri | %2,5 (Erkek: 204.823 / Kadın: 274.115) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
8,75 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,04 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,98 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,12 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
0,09 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
748 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 68,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 61,1 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 56,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %11,8 (2025 tahmini) |
| Genel | %6,5 (2025 tahmini) |
| Kadın | %1,3 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %3,2'si (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %16,5'i (2023 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %52'si (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %77,9'u (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %43,8'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%2,98 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,2'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %7,3'ü (2022 tahmini) |
Çocuk Yaşta Evlilik
| 18 yaşına kadar evlenen kadın | %60,6 (2019) |
| 15 yaşına kadar evlenen kadın | %24,2 (2019) |
| 18 yaşına kadar evlenen erkek | %8,1 (2019) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Erkek | 9 yıl (2015 tahmini) |
| Genel | 7 yıl (2015 tahmini) |
| Kadın | 6 yıl (2015 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
1,592 milyon - N'DJAMENA (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 20,6 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 87,2 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 92,1 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 4,9 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%6,1 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
5,13 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
0,4 yatak/1.000 kişi (2017 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %18,4'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %56,4'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %6,3'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%72,6 (2019 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 58,1 yıl |
| Genel | 60 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 62 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
18,1 yıl (2014/15 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%18,2 (2022 tahmini)
Anayasa
Son anayasa Ulusal Geçiş Konseyi tarafından 27 Haziran 2023'te kabul edilmiş, 17 Aralık 2023'te referandumla onaylanmış ve 1 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir
Başkent
| Adı | N'Djamena |
| Etimoloji | Yerel dilde 'dinlenme yeri' anlamına geldiği söylenmektedir |
| Saat farkı | UTC+1 (Washington DC'nin 6 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 12 06 K, 15 02 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | Çad Gölü'nden adını almaktadır; yerel dilde 'büyük su kütlesi' veya 'göl' anlamına gelmektedir |
| Uzun resmi adı | Çad Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | République du Tchad / Jumhuriyat Tshad |
| Kısa resmi adı | Çad |
| Yerel kısa adı | Tchad / Tshad |
Ulusal Marş
| Başlık | La Tchadienne (Çadlı) |
| Söz/Müzik | Louis GIDROL ve öğrencileri / Paul VILLARD |
| Kabul tarihi | 1960 |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk ve örf-adet hukukunun karma sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 11 Ağustos (1960)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Her iki ebeveynin de Çad vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Çad hukuku çifte vatandaşlığı düzenlememektedir |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 15 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Mavi, sarı, kırmızı
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Yüksek Adalet Mahkemesi; İstinaf mahkemeleri; mahkemeler; sulh mahkemeleri |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (baş yargıç, 3 daire başkanı ve 12 yargıç veya danışmandan oluşur; 3 daireye ayrılmıştır); Yüksek Yargı Konseyi (Yargı başkanı, başkan yardımcısı ve 13 üyeden oluşur) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Ulusal Meclis |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Karma sistem |
| Koltuk sayısı | 188 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 29 Aralık 2024 |
| Bir sonraki seçim | Aralık 2029 |
| Seçim sonuçları | Vatansever Kurtuluş Hareketi (MPS): 124; RNDT/Le Réveil: 12; Diğer: 52 |
| Kadın temsilci oranı | %33,5 |
Meclis adı
Parlamento
Üst Meclis
| Adı | Senato |
| Görev süresi | 6 yıl |
| Koltuk sayısı | 69 (46 dolaylı seçimle, 23 atamayla) |
| Son seçim tarihi | 25 Şubat 2025 |
| Bir sonraki seçim | Şubat 2031 |
| Seçim sonuçları | MPS: 66; Diğer: 3 |
| Kadın temsilci oranı | %36,2 |
Bağımsızlık
11 Ağustos 1960 (Fransa'dan)
Siyasi Partiler
Çad Barış ve Kalkınma Sözleşmesi (CTPD); Cumhuriyet İçin Federasyon Eylemi (FAR); VIVA-RNDP; UNDR; PUR; Vatansever Kurtuluş Hareketi (MPS); RDP; RNDT/Le Reveil; PDSA; UDR; URD; Transformers
İdari Birimler
23 il: Barh-El-Gazel, Batha, Borkou, Chari-Baguirmi, Ennedi-Est, Ennedi-Ouest, Guera, Hadjer-Lamis, Kanem, Lac, Logone Occidental, Logone Oriental, Mandoul, Mayo-Kebbi-Est, Mayo-Kebbi-Ouest, Moyen-Chari, N'Djamena, Ouaddai, Salamat, Sila, Tandjile, Tibesti, Wadi-Fira
Ulusal Semboller
Keçi (kuzey), aslan (güney)
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı doğrudan mutlak çoğunlukla, gerekirse 2 turda 5 yıllık görev süresi için seçilir (görev süresi sınırı yoktur) |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Mahamat Idriss DÉBY (6 Mayıs 2024'ten itibaren) |
| Son seçim tarihi | 6 Mayıs 2024 |
| Bir sonraki seçim | TBD |
| Seçim sonuçları | 2024: Mahamat Idriss DÉBY seçildi; oy oranları: DÉBY (MPS) %61, MASRA (Transformers) %18,5, PADACKE %16,9; diğer %3,6 |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Allamaye HALİNA (23 Mayıs 2024'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
2 alan (1 doğal, 1 karma): Ounianga Gölleri (d); Ennedi Masifi: Doğal ve Kültürel Peyzaj (karma)
Askeri Not
İç güvenlik Çad Ulusal Ordusu'nun birincil odağıdır; Boko Haram ve IŞİD-Batı Afrika Çad Gölü Havzasında faaliyet göstermektedir; kuzey Çad'da güneydeki Libya üslerinden harekât yürüten FACT, CCSMR, UFDD ve UFR gibi hükümet karşıtı silahlı gruplar da bulunmaktadır. Çad, Boko Haram'a karşı Çok Uluslu Ortak Görev Gücü'ne (MNJTF) yaklaşık 1.000-1.500 askerlik katkı sağlamaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| 2024 | GSYİH'nin %3'ü |
| 2023 | GSYİH'nin %2,9'u |
| 2022 | GSYİH'nin %2,6'sı |
| 2021 | GSYİH'nin %2,5'i |
| 2020 | GSYİH'nin %2,9'u |
Askeri Personel Gücü
Tahminen 35.000-40.000 aktif ANT personeli (2025)
Askeri Ekipman ve Tedarik
Brezilya, Çin, Fransa, Rusya/eski Sovyetler Birliği, Türkiye, Ukrayna ve BAE gibi çeşitli tedarikçilerden alınan eski, ikinci el ve bazı modern silah sistemleri (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Çad Ulusal Ordusu (ANT): Kara Kuvvetleri, Çad Hava Kuvvetleri, Ulusal Jandarma, GDSSIE; Kamu Güvenliği ve Göç Bakanlığı: GNNT (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-25 yaş gönüllü askerlik; 20 yaşındaki erkekler için 18-36 aylık zorunlu askerlik; 21 yaşındaki kadınlar için 12 aylık zorunlu askerlik veya sivil hizmet (2025)
