Fas ve Türkiye Arasındaki Ticaret

Fas, Afrika'nın en büyük fosfat rezervlerine sahip ülkesi olup gübre ve fosfat asidi ihracatı önemli bir gelir kaynağını oluşturmaktadır. Otomotiv, havacılık ve tekstil sektörlerinde AB ile entegrasyon güçlenmiştir; ülke, Avrupa pazarları için önemli bir üretim merkezi konumuna gelmiştir. Yenilenebilir enerji alanındaki yatırımlar da ekonomik dönüşümün önemli bir parçasını oluşturmaktadır.

Türkiye ile Fas arasındaki ticaret ilişkileri güçlü ve büyüyen bir seyir izlemektedir. 2023 verilerine göre Türkiye, Fas'ın ithalat ortakları arasında %5 payla 5. sıradadır. İkili ticaret hacminin 3-4 milyar dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye Fas'a tekstil, hazır giyim, makine ve ekipman, demir-çelik ürünleri ihraç ederken Fas'tan fosfat ürünleri, gübreler ve tarım ürünleri almaktadır. Savunma alanındaki işbirliği (TB2 insansız hava araçları) ikili ilişkileri stratejik bir boyuta taşımaktadır.

Fas Ekonomi Verileri

Döviz

Fas Dirhemi (MAD) / ABD Doları

Bütçe

Gelirler	38,458 milyar dolar (2023 tahmini)
Harcamalar	44,819 milyar dolar (2023 tahmini)

İhracat

Değer

2023	61,746 milyar dolar
2022	58,575 milyar dolar
2021	47,09 milyar dolar

İhracat Ortakları

İspanya %20, Fransa %17, Almanya %6, BK %5, İtalya %4 (2023)

İhraç Edilen Mallar

Gübreler, otomobiller, hazır giyim, yalıtımlı kablo, domates (2023)

İthalat

Değer

2023	73,759 milyar dolar
2022	73,81 milyar dolar
2021	60,215 milyar dolar

İthalat Ortakları

İspanya %16, Çin %11, Fransa %10, ABD %9, Türkiye %5 (2023)

İthal Edilen Mallar

Rafine petrol, otomobiller, araç parçaları, doğal gaz, kömür (2023)

Sanayiler

Otomotiv parçaları, fosfat madenciliği ve işleme, havacılık, gıda işleme, deri ürünleri, tekstil, inşaat, enerji, turizm

İş Gücü

12,475 milyon (2024 tahmini)

Havale Gelirleri

2023	GSYİH'nin %8,1'i
2022	GSYİH'nin %8,5'i
2021	GSYİH'nin %7,7'si

Tarım Ürünleri

Buğday, süt, patates, şeker pancarı, domates, arpa, zeytin, elma, mandalina, soğan (2023)

İşsizlik Oranı

2024	%9
2023	%9,1
2022	%9,5

Cari Hesap Dengesi

2023	-891,222 milyon dolar
2022	-4,8 milyar dolar
2021	-3,349 milyar dolar

Genel Değerlendirme

Alt-orta gelirli Kuzey Afrika ekonomisi; son kuraklık ve depremden toparlanma sürecinde; turizm, imalat ve hammadde işleme yoluyla yeniden canlanıyor; AB ile önemli ticaret ve yatırım; reform programları mali dengelemeyi, devlet teşebbüsü yönetişimini ve özel sektör yatırımlarını içeriyor

Kişi Başına GSYİH

2024	9.100 dolar
2023	8.900 dolar
2022	8.700 dolar

GSYİH Büyüme Hızı

2024	%3,2
2023	%3,4
2022	%1,5

GSYİH (Resmi Döviz Kuru)

154,431 milyar dolar (2024 tahmini)

Döviz Rezervleri ve Altın

2024	37,134 milyar dolar
2023	36,328 milyar dolar

Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi

Hizmetler	%54,1 (2024 tahmini)
Sanayi	%24,1 (2024 tahmini)
Tarım	%10,1 (2024 tahmini)

Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus

%3,9 (2022 tahmini)

Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)

2024	%1
2023	%6,1
2022	%6,7

Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH

2024	350,594 milyar dolar
2023	339,603 milyar dolar
2022	328,425 milyar dolar

Fas Halk ve Toplum Verileri

Diller

Arapça (resmi), Tamazight dilleri (Tamazight resmi; Tachelhit, Tarifit), Fransızca (çoğu zaman iş, hükümet ve diplomasi dili)

Dinler

Müslüman	%99 (resmi; neredeyse tamamı Sünni, <%0,1 Şii)
Diğer	%1 (Hristiyan, Yahudi ve Bahai dahil)

Milliyet

İsim	Faslı(lar)
Sıfat	Fas

Kentleşme

Kentleşme hızı	Yıllık %1,88 değişim (2020-25 tahmini)
Kentsel nüfus oranı	Toplam nüfusun %65,1'i (2023)

Medyan Yaş

Erkek	30,1 yıl
Genel	30,9 yıl (2025 tahmini)
Kadın	31 yıl

Doğum Oranı

16,5 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)

Etnik Gruplar

Arap-Amazigh %99; Diğer %1

Toplam Nüfus

Erkek	18.664.263
Genel	37.387.585 (2024 tahmini)
Kadın	18.723.322

Yaş Yapısı

15-64 yaş	%65,9 (Erkek: 12.236.752 / Kadın: 12.410.567)
0-14 yaş	%25,7 (Erkek: 4.898.154 / Kadın: 4.701.786)
65 yaş ve üzeri	%8,4 (Erkek: 1.529.357 / Kadın: 1.610.969) (2024 tahmini)

Ölüm Oranı

6,66 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)

Cinsiyet Oranı

Doğumda	1,05 erkek/kadın
Toplam nüfus	1 erkek/kadın (2024 tahmini)

Net Göç Hızı

-1,7 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)

Hekim Yoğunluğu

0,74 hekim/1.000 kişi (2021)

Anne Ölüm Oranı

70 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)

Bebek Ölüm Oranı

Erkek	20,4 ölüm/1.000 canlı doğum
Genel	17,8 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini)
Kadın	16 ölüm/1.000 canlı doğum

Tütün Kullanımı

Erkek	%23,7 (2025 tahmini)
Genel	%12,3 (2025 tahmini)
Kadın	%0,9 (2025 tahmini)

Eğitim Harcamaları

GSYİH'nin yüzdesi	GSYİH'nin %6'sı (2023 tahmini)
Ulusal bütçenin yüzdesi	Ulusal bütçenin %23,3'ü (2024 tahmini)

İçme Suyu Erişimi

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %87'si (2022 tahmini)

Nüfus Artış Hızı

%0,81 (2025 tahmini)

Sağlık Harcamaları

GSYİH'nin yüzdesi	GSYİH'nin %5,7'si (2021)
Ulusal bütçenin yüzdesi	Ulusal bütçenin %6,8'i (2022 tahmini)

Okul Yaşam Beklentisi

Genel

15 yıl (2023 tahmini)

Büyük Kentsel Alanlar

3,893 milyon - Kazablanka; 1,959 milyon - RABAT (başkent); 1,314 milyon - Tanca; 1,290 milyon - Fes; 1,050 milyon - Marakeş; 979.000 - Agadir (2023)

Bağımlılık Oranları

Potansiyel destek oranı	7,8 (2024 tahmini)
Genç bağımlılık oranı	38,9 (2024 tahmini)
Toplam bağımlılık oranı	51,7 (2024 tahmini)
Yaşlı bağımlılık oranı	12,7 (2024 tahmini)

Yetişkin Obezite Oranı

%26,1 (2016)

Toplam Doğurganlık Hızı

2,24 çocuk/kadın (2025 tahmini)

Hastane Yatağı Yoğunluğu

0,7 yatak/1.000 kişi (2020 tahmini)

Sanitasyon Tesislerine Erişim

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %89,1'i (2022 tahmini)

Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)

%58 (2018 tahmini)

Doğumda Beklenen Yaşam Süresi

Erkek	72,5 yıl
Genel	74,2 yıl (2024 tahmini)
Kadın	76 yıl

5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar

%3 (2019 tahmini)

Fas Hükümet Verileri

Anayasa

17 Haziran 2011'de hazırlanmış, 1 Temmuz 2011 referandumunda onaylanmıştır

Başkent

Adı	Rabat
Etimoloji	Ribat el-Fath Arapça adından türemiştir; ribat (müstahkem manastır) ve fath (fetih) sözcüklerini içerir
Saat farkı	UTC+1 (Washington DC'nin 6 saat ilerisinde)
Coğrafi koordinatlar	34 01 K, 6 49 B

Ülke Adı

Eski adı	Fas'ta Fransız Koruyuculuğu, Fas'ta İspanyol Koruyuculuğu
Etimoloji	İngilizce Morocco adı eski başkent Marakeş'in Latince adından türemiştir; Arapça Al Maghrib adı 'Batı' anlamına gelir
Uzun resmi adı	Fas Krallığı
Yerel uzun adı	Al Mamlakah al Maghribiyah
Kısa resmi adı	Fas

Ulusal Marş

Başlık	Hymne Cherifien (Şerif Marşı)
Söz/Müzik	Ali Squalli HOUSSAİNİ / Leo MORGAN
Kabul tarihi	Müzik 1956, sözler 1970'de kabul edilmiştir

Hukuk Sistemi

Fransız medeni hukukuna dayalı ve İslam (şeriat) hukukunu da içeren karma sistem; Anayasa Mahkemesi yasama işlemlerini denetler

Ulusal Bayram

Taht Günü (Kral VI. Muhammed'in tahta çıkışı), 30 Temmuz (1999)

Vatandaşlık

Soydan vatandaşlık	Babanın Fas vatandaşı olması gerekmektedir; baba bilinmiyorsa veya uyruğu yoksa annenin vatandaş olması gerekmektedir
Çifte vatandaşlık	Tanınır
Doğumla vatandaşlık	Hayır
Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı	5 yıl

Hükümet Tipi

Parlamenter anayasal monarşi

Ulusal Renkler

Kırmızı, yeşil

Yargı Organı

Alt mahkemeler	İstinaf Mahkemeleri; Yüce Adalet Mahkemesi; idari ve ticaret mahkemeleri; bölgesel ve yerel mahkemeler
En yüksek mahkemeler	Yüksek Mahkeme veya Temyiz Mahkemesi (medeni, aile, ticari, idari, sosyal ve ceza bölümlerine ayrılmış 5 yargıçlı paneller); Anayasa Mahkemesi (12 üyeden oluşur)

Yasama Organı

Yapı

İki meclisli

Alt Meclis

Adı	Temsilciler Meclisi (Majliss-annouwab)
Görev süresi	5 yıl
Seçim sistemi	Orantılı temsil
Koltuk sayısı	395 (tamamı doğrudan seçimle)
Son seçim tarihi	8 Eylül 2021
Bir sonraki seçim	Eylül 2026
Seçim sonuçları	RNI: 102; PAM: 87; İstiklal Partisi: 81; USFP: 34; MP: 28; PPS: 22; Diğer: 41
Kadın temsilci oranı	%24,3

Meclis adı

Parlamento (Barlaman)

Üst Meclis

Adı	Danışmanlar Meclisi (Majlis al-Mustacharin)
Görev süresi	6 yıl
Koltuk sayısı	120 (tamamı dolaylı seçimle)
Son seçim tarihi	5 Ekim 2021
Bir sonraki seçim	Ekim 2027
Kadın temsilci oranı	%11,7

Bağımsızlık

2 Mart 1956 (Fransa'dan)

Siyasi Partiler

PA; Amal; An-Nahj; PAM; UC; MDS; FFD; PEDD; FGD; PGV; PI; PML; UMD; Ulusal Demokratik Parti; RNI; PJD; PLJS; PPS; MP; PRV; PRE; USFP; GSU ve diğerleri

İdari Birimler

12 bölge

Ulusal Semboller

Pentagram sembolü, aslan

Yürütme Organı

Seçim süreci	Monarşi kalıtsaldır; hükümdar yasama seçimlerinin ardından çoğunluk partisinden başbakanı atar
Devlet başkanı (Kral)	Kral VI. MUHAMMED (30 Temmuz 1999'dan itibaren)
Hükümet başkanı (Başbakan)	Aziz AKHANNOUCH (7 Ekim 2021'den itibaren)

Oy Kullanma Hakkı

18 yaş ve üzeri; evrensel

UNESCO Dünya Mirası

9 alan (tamamı kültürel): Fes Medinası; Marakeş Medinası; Ait-Ben-Haddou Ksar'ı; Meknès'in Tarihi Şehri; Volubilis Arkeolojik Alanı; Tetuan Medinası; Essaouira Medinası; El Jadida'nın Portekiz Şehri; Tarihi ve Modern Rabat

Fas Askeri ve Güvenlik Verileri

Askeri Not

Fas Kraliyet Silahlı Kuvvetleri, Batı Sahra'da bölgesel güvenlik misyonunu sürdürmekte ve İsrail ile normalleşme anlaşmasının ardından savunma işbirliğini geliştirmektedir. Türkiye ile Fas arasındaki savunma ilişkileri son yıllarda önemli ölçüde gelişmiştir; Bayraktar TB2 insansız hava araçları satın alımı bu ilişkinin somut bir göstergesidir (2025)

Askeri Harcamalar

Not	GSYİH'nin yaklaşık %4-4,5'i; Batı Sahra bölgesindeki güvenlik baskıları nedeniyle harcamalar yüksek seyretmektedir

Askeri Personel Gücü

Yaklaşık 200.000 aktif FAR personeli (2025)

Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri

Fas Kraliyet Silahlı Kuvvetleri (Forces Armées Royales, FAR): Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri; Kraliyet Jandarması; Ulusal Güvenlik Genel Müdürlüğü (İçişleri Bakanlığı'na bağlı) (2025)

Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü

18-35 yaş; 12 aylık zorunlu askerlik hizmeti (2025)