Gambiya
Batı Afrika; Kuzey Atlantik Okyanusu ve Senegal ile sınırlı
Gambiya ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Gambiya arasındaki ticari ilişkiler son derece sınırlı olmakla birlikte İslami dayanışma ve kalkınma işbirliği zemininde belirli bir temas mevcuttur. İkili ticaret hacminin 10-30 milyon dolar bandında kaldığı tahmin edilmektedir. Türkiye Gambiya'ya tekstil ve hazır giyim, makine ve ekipman, inşaat malzemeleri ve gıda ürünleri ihraç edebilirken Gambiya'dan balık, tarım ürünleri ve ham maddeler alabilmektedir. TİKA ve diğer Türk kalkınma kuruluşları, bölgedeki diğer Müslüman çoğunluklu ülkelerde yürüttüğü faaliyetlere benzer şekilde Gambiya'da da insani yardım projeleri hayata geçirebilir. İki ülke arasındaki ilişkilerin kapasitesi, ekonomik büyüklükle kısıtlı olmaya devam etmektedir.
Döviz
Dalasi (GMD) / ABD Doları
İhracat
| Değer (2024) | 838,409 milyon dolar |
| İhracat Ortakları | Kazakistan %92, Gine-Bissau %2, Çin %1, Hindistan %1, Yunanistan %1 (2023) |
| İhraç Edilen Mallar | Ambalajlı ilaçlar, araçlar, hasat makineleri, rafine petrol, römorklar (2023) |
İthalat
| Değer (2024) | 1,549 milyar dolar |
| İthalat Ortakları | Kazakistan %26, Çin %18, Senegal %8, Hindistan %7, diğerleri (2023) |
| İthal Edilen Mallar | Pirinç, şeker, rafine petrol, gıda maddeleri, tekstil ve giyim |
Sanayiler
Yer fıstığı, balık, deriler, turizm, içecekler, tarım makineleri montajı, ahşap işleme, metal işleme, giyim
Havale Gelirleri
| 2024 | GSYİH'nin %21,1'i |
| 2023 | GSYİH'nin %21,5'i — dünya genelinde en yüksek oranlardan biri |
Tarım Ürünleri
Pirinç, yer fıstığı, süt, darı, yağ palmiye meyvesi, mısır, sebzeler, manyok, meyveler, sorgum (2023)
Genel Değerlendirme
Düşük gelirli Batı Afrika ekonomisi; tarım ağırlıklı; yüksek yoksulluk oranı; yükselen enflasyon; dış yardım ve döviz havalelerine bağımlı; IMF Genişletilmiş Kredi Kolaylığı programına bağlı yapısal reformlar
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 3.000 dolar |
| 2023 | 2.900 dolar |
| 2022 | 2.900 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %5,7 |
| 2023 | %4,8 |
| 2022 | %5,5 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
2,508 milyar dolar (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %53,9 (2024 tahmini) |
| Tarım | %24,1 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %14,7 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%53,4 (2020 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %11,6 |
| 2023 | %17 |
| 2022 | %11,5 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 8,365 milyar dolar |
| 2023 | 7,911 milyar dolar |
| 2022 | 7,549 milyar dolar |
Diller
İngilizce (resmi), Mandinka, Wolof, Fula ve diğer yerel diller
Dinler
| Müslüman | %96,4 |
| Hristiyan | %3,5 |
| Diğer veya dini bağı olmayan | %0,1 (2019-20 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Gambiyalı(lar) |
| Sıfat | Gambiyalı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %3,75 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %64,5'i (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 19,8 yıl |
| Genel | 20,5 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 20,6 yıl |
Doğum Oranı
26,49 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Mandinka/Jahanka %33,3; Fulani/Tukulur/Lorobo %18,2; Wolof %12,9; Jola/Karoninka %11; Serahuleh %7,2; Serer %3,5; Diğer %4; Gambiyalı olmayan %9,9 (2019-20 tahmini)
Okuryazarlık
| Erkek | %65,3 (2021 tahmini) |
| Toplam nüfus | %51,6 (2021 tahmini) |
| Kadın | %40,5 (2021 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 1.250.490 |
| Genel | 2.523.327 (2024 tahmini) |
| Kadın | 1.272.837 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %58,1 (Erkek: 723.360 / Kadın: 743.127) |
| 0-14 yaş | %38,2 (Erkek: 486.472 / Kadın: 477.309) |
| 65 yaş ve üzeri | %3,7 (Erkek: 40.658 / Kadın: 52.401) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
5,53 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,03 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,98 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,04 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
0,09 hekim/1.000 kişi (2023) — son derece yetersiz
Anne Ölüm Oranı
354 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Çocuk Evlilikleri
| 18 yaşından önce evlenen kadınlar | %23,1 (2020) |
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 39,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 35 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 32,2 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Genel | %8,6 (2025 tahmini) |
| Erkek | %17 (2025 tahmini) |
| Kadın | %0,5 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %2,8'i (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %14,2'si (2025 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %85,6'sı (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%2,09 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %3,2'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %7,5'i (2022 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
481.000 - BANJUL (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 15,8 (2024 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 65,7 (2024 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 72,1 (2024 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 6,3 (2024 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%10,3 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
3,39 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
1,2 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %59,4'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%63 (2020 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 66,7 yıl |
| Genel | 68,4 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 70,1 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
20,7 yıl (2019/20 tahmini)
5 Yaş Altı Çocuklarda Düşük Kilolu Oranı
%11,6 (2020 tahmini)
Anayasa
8 Nisan 1996'da kabul edilmiş, 8 Ağustos 1996 referandumuyla onaylanmış, 16 Ocak 1997'de yürürlüğe girmiştir
Başkent
| Adı | Banjul |
| Etimoloji | Ad, 15. yüzyılda Portekizli sömürgecilerle yerliler arasındaki bir yanlış anlamadan kaynaklanmaktadır; ne yaptıkları sorulduğunda yerliler 'bangjulo' yani 'ip yapımı' yanıtını vermişlerdir |
| Saat farkı | UTC 0 (Washington DC'nin 5 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 13 27 K, 16 34 B |
Ülke Adı
| Etimoloji | Ülke, içinden aktığı Gambiya Nehri'nden adını almaktadır; 15. yüzyılda Portekizli kaşifler, nehrin adını yerel adı Ba-Dimma'dan türetmiş olup bu ad 'nehir' anlamına gelmektedir |
| Uzun resmi adı | Gambiya Cumhuriyeti |
| Kısa resmi adı | Gambiya |
Ulusal Marş
| Başlık | For The Gambia, Our Homeland (Gambiyamız İçin, Vatanımız) |
| Söz/Müzik | Virginia Julie HOWE / Jeremy Frederick HOWE tarafından uyarlanmıştır |
| Kabul tarihi | 1965; müzik geleneksel Mandinka şarkısı Foday Kaba Dumbuya'ya uyarlanmıştır |
Hukuk Sistemi
İngiliz ortak hukuku, İslam hukuku ve örf-adet hukukunun karma sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 18 Şubat (1965)
Ulusal Sembol
Aslan
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Evet |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Evet |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, mavi, yeşil, beyaz
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Temyiz Mahkemesi; Yüksek Mahkeme; Özel Ceza Mahkemesi; Kadi veya Müslüman mahkemeleri; ilçe mahkemesi ve sulh mahkemeleri; kadi mahkemeleri |
| En yüksek mahkeme | Gambiya Yüksek Mahkemesi (baş yargıç ve 6 yargıçtan oluşur; oturumlar 5 yargıçla gerçekleştirilir) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Ulusal Meclis |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Çoğunluk sistemi |
| Koltuk sayısı | 58 (53 doğrudan seçimle; 5 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 9 Nisan 2022 |
| Bir sonraki seçim | Nisan 2027 |
| Seçim sonuçları | NPP: 18; UDP: 15; NRP: 4; Bağımsızlar: 12; Diğer: 4 |
| Kadın temsilci oranı | %8,6 — son derece düşük |
Bağımsızlık
18 Şubat 1965 (İngiltere'den)
Siyasi Partiler
APRC; GDC; GMC; NPP; PPP; UDP
İdari Birimler
5 bölge, 1 şehir (Banjul) ve 1 belediye (Kanifing): Banjul, Central River, Kanifing, Lower River, North Bank, Upper River, West Coast
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı basit çoğunluk halk oyuyla doğrudan 5 yıllık dönem için seçilmektedir; dönem sınırı yoktur — Batı Afrika'nın ECOWAS üyeleri arasında dönem sınırı tanımayan tek ülke |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Adama BARROW (19 Ocak 2022'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 4 Aralık 2021 |
| Bir sonraki seçim | 2026 |
| Seçim sonuçları | 2021: Adama BARROW (NPP) %53,2; Ousainou DARBOE (UDP) %27,7; Mamma KANDEH (GDC) %12,3; Diğer %6,8 |
| Cumhurbaşkanı yardımcısı | Mohammed JALLOW (23 Şubat 2024'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
2 alan (her ikisi de kültürel): Kunta Kinteh Adası ve İlgili Alanlar; Senegambia Taş Çemberleri
Askeri Not
Gambiya, ECOWAS barış operasyonlarına katkı sağlamaktadır. Türkiye ile Gambiya arasındaki askeri ilişkiler son derece sınırlı olmakla birlikte insani yardım ve diplomatik temas alanlarında belirli düzeyde bağlantı mevcuttur (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %0,8-1'i |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 2.000-3.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Gambiya Silahlı Kuvvetleri (GAF): Gambiya Ulusal Ordusu, Gambiya Deniz Kuvvetleri, Gambiya Ulusal Hava Kuvvetleri; İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Gambiya Polis Kuvveti (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-25 yaş; gönüllü askerlik (2025)
