Tacikistan
Orta Asya; Çin'in batısında, Kırgızistan'ın güneyinde
Tacikistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Tacikistan arasındaki ilişkiler, ortak Türk dili ve kültürel bağları (Tacikler Farsça konuşsa da Türk dünyasıyla köklü tarihsel bağları bulunmaktadır), TİKA kalkınma projeleri ve ticaret alanlarında somutlaşmaktadır. İkili ticaret hacminin 300-500 milyon dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir ve Türkiye, Tacikistan'ın ihracat ortakları arasında üst sıralarda yer almaktadır. Türkiye Tacikistan'a tekstil ve hazır giyim, makine ve ekipman, inşaat malzemeleri, gıda ürünleri ve tüketim malları ihraç ederken Tacikistan'dan alüminyum, pamuk ve diğer emtia almaktadır. Türk müteahhitlik şirketleri Tacikistan'daki altyapı ve inşaat projelerinde aktif rol oynamaktadır. Türk Maarif Vakfı bünyesindeki okullar ve TİKA projeleri ise ikili ilişkilerin insani boyutunu pekiştirmektedir.
Döviz
Tacik Somonisi (TJS) / ABD Doları
İhracat
| İhracat Ortakları | Çin ~%27, Türkiye ~%22, İsviçre ~%18, BAE ~%9, Kazakistan ~%7 (tahmin) |
| İhraç Edilen Mallar | Alüminyum, elektrik, pamuk, meyveler, bitkisel yağ, değerli metaller |
İthalat
| İthalat Ortakları | Çin ~%36, Rusya ~%24, Kazakistan ~%15, Türkiye ~%5, Özbekistan ~%4 (tahmin) |
| İthal Edilen Mallar | Ham petrol ve yakıt, alüminyum oksit, makine ve ekipman, gıda maddeleri |
Sanayiler
Alüminyum, çinko, kurşun, kimyasallar ve gübreler, çimento, bitkisel yağ, makine ve ekipman
Havale Gelirleri
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %28-35'i — ağırlıklı olarak Rusya'dan; bu oran dünyanın en yüksek havale gelirine sahip ülkeleri arasında |
Tarım Ürünleri
Pamuk, tahıl, patates, meyve ve sebzeler, sığır eti, süt, koyun eti
Genel Değerlendirme
Düşük-orta gelirli Orta Asya ekonomisi; Rogun Barajı başta olmak üzere büyük altyapı projeleri ve yeşil kalkınma ile dijitalleşmeye yönelik itme büyümeyi destekliyor; güçlü metal madenciliği, elektrik ve imalat sektörleri; arazi kıtlığı, iklim kırılganlığı ve yatırımcılar için karmaşık bürokratik süreçler zorluklar arasında
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 4.800 dolar |
| 2023 | 4.500 dolar |
| 2022 | 4.200 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %8,4 |
| 2023 | %8,3 |
| 2022 | %8 — Orta Asya'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
14,205 milyar dolar (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %34,7 (2023 tahmini) |
| Sanayi | %33,6 (2023 tahmini) |
| Tarım | %22,9 (2023 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2019 | %7,7 |
| 2018 | %3,9 |
| 2017 | %7,3 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 50,37 milyar dolar |
| 2023 | 46,467 milyar dolar |
| 2022 | 42,905 milyar dolar |
Diller
Tacikçe (resmi) %84,4; Özbekçe %11,9; Kırgızca %0,8; Rusça %0,5; Diğer %2,4 (2010 tahmini)
Dinler
| Müslüman | %98 (Sünni %95; Şii %3) |
| Diğer | %2 (2014 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Tacikistanlı(lar) |
| Sıfat | Tacikistanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %2,73 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %28,2'si (2023) — Orta Asya'nın en az kentleşmiş ülkesi |
Medyan Yaş
| Erkek | 22,3 yıl |
| Genel | 22,8 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 23,2 yıl |
Doğum Oranı
25,31 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Tacik %84,3 (Pamirli ve Yagnobiler dahil); Özbek %13,8; Diğer %2 (Kırgız, Rus, Türkmen, Tatar, Arap dahil) (2014 tahmini)
Toplam Nüfus
| Erkek | 5.322.920 |
| Genel | 10.593.876 (2025 tahmini) |
| Kadın | 5.270.956 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %59,3 (Erkek: 3.086.964 / Kadın: 3.071.642) |
| 0-14 yaş | %36,9 (Erkek: 1.953.472 / Kadın: 1.877.192) |
| 65 yaş ve üzeri | %3,9 (Erkek: 181.382 / Kadın: 223.411) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
4,45 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,01 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,94 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini) — Rusya ve Kazakistan'a işçi göçü yüksek
Hekim Yoğunluğu
1,87 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
14 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Çocuk Evlilikleri
| 18 yaşından önce evlenen kadınlar | %8,7 (2017) |
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 24,3 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 20,3 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 18,9 ölüm/1.000 canlı doğum |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,4'ü (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %19,3'ü (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %81,9'u (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%1,89 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %8'i (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %6,4'ü (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Erkek | 12 yıl |
| Genel | 12 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 11 yıl |
Büyük Kentsel Alanlar
987.000 - DUŞANBE (başkent) (2023)
Kadın Okuryazarlığı
%94,6 (2017 tahmini)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 14,5 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 61,5 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 68,5 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 6,9 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%14,2 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
3,52 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
4,3 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %99,4'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%68 (2020 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 70,1 yıl |
| Genel | 71,9 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 73,8 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
23,2 yıl (2017 tahmini)
5 Yaş Altı Çocuklarda Düşük Kilolu Oranı
%5,2 (2023 tahmini)
Anayasa
6 Kasım 1994'te kabul edilmiştir
Başkent
| Adı | Duşanbe |
| Etimoloji | Ad Farsçada 'Pazartesi' anlamına gelmektedir; modern şehrin kurulduğu alanda her Pazartesi büyük bir pazar kurulurdu |
| Saat farkı | UTC+5 (Washington DC'nin 10 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 38 33 K, 68 46 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Tacik Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti |
| Etimoloji | Farsça -ostan eki 'toprak' anlamına geldiğinden ülke adı 'Tacik Halkının Toprağı' demektir; Tacik adı, Arapları Türklerden ayırt etmek için kullanılan ve Arap kabilesi Tay'dan türetilen Sanskritçe tajika sözcüğünden gelmektedir |
| Uzun resmi adı | Tacikistan Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Jumhurii Tojikiston |
| Kısa resmi adı | Tacikistan |
| Yerel kısa adı | Tojikiston |
Ulusal Marş
| Başlık | Surudi milli (Ulusal Marş) |
| Söz/Müzik | Gulnazar KELDİ / Sulaimon YUDAKOV |
| Kabul tarihi | 1994; Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Tacikistan, Sovyet döneminden kalma müziği korumuş; ancak yeni sözler benimsemiştir |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü (veya Ulusal Gün), 9 Eylül (1991)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Tacikistan vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | Başvurudan önce 5 yıl veya 3 yıl kesintisiz ikamet |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, beyaz, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Bölgesel ve ilçe mahkemeleri; Duşanbe Şehir Mahkemesi; viloyat düzeyinde mahkemeler; Gorno-Badakhşan Özerk Bölgesi Mahkemesi |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (başkan, başkan yardımcıları ve medeni, aile, ceza, idari ve askeri dairelerde 34 yargıçtan oluşur); Anayasa Mahkemesi (mahkeme başkanı, başkan yardımcısı ve 5 yargıç); Yüksek Ekonomi Mahkemesi (16 yargıç) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Temsilciler Meclisi (Majlisi namoyandogon) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Karma sistem |
| Koltuk sayısı | 63 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 2 Mart 2025 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2030 |
| Seçim sonuçları | HDPT: 49; APT: 7; PERT: 5; Diğer: 2 |
| Kadın temsilci oranı | %28,6 |
Meclis adı
Yüksek Meclis (Majlisi Oli)
Üst Meclis
| Adı | Ulusal Meclis (Majlisi milli) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Koltuk sayısı | 33 (25 dolaylı seçimle; 8 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 28 Mart 2025 |
| Kadın temsilci oranı | %30,3 |
Bağımsızlık
9 Eylül 1991 (Sovyetler Birliği'nden)
Siyasi Partiler
HDPT (Halk Demokratik Partisi — iktidardaki egemen parti); APT; PERT; DPT; SPT
İdari Birimler
2 il, 1 özerk il (Gorno-Badakhşan), 1 başkent bölgesi ve Cumhuriyet Yönetimi Altındaki İlçeler
Ulusal Semboller
Yedi beş köşeli yıldız altındaki taç, Marco Polo koyunu
Yürütme Organı
| Başbakan | Qohir RASULZODA (23 Kasım 2013'ten itibaren) |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı basit çoğunluk halk oyuyla doğrudan 7 yıllık dönem için seçilmektedir; ancak 'Ulusun Önderi' sıfatıyla dönem sınırından muaf tutulmaktadır; başbakan cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Emomali RAHMON (16 Kasım 1994'ten itibaren; Devlet Başkanı ve Yüksek Meclis Başkanı olarak 20 Kasım 1992'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 11 Ekim 2020 |
| Bir sonraki seçim | 2027 |
| Seçim sonuçları | 2020: Emomali RAHMON (HDPT) %92,1; Rustam LATIFZODA (APT) %3,1; Diğer %4,8 |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (3 kültürel, 2 doğal): Sarazm Proto-kentsel Alanı (k); Tacik Ulusal Parkı - Pamir Dağları (d); İpek Yolları: Zarafşan-Karakum Koridoru (k); Tigrovaya Balka Doğa Rezervi'nin Tugay ormanları (d); Eski Huttals'ın Kültürel Miras Alanları (k)
Askeri Not
Tacikistan, KGAÖ (Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü) üyesidir; Rusya Duşanbe yakınlarında önemli bir askeri üs bulundurmaktadır. Türkiye ile Tacikistan arasındaki askeri ilişkiler, TİKA ve eğitim işbirliği programları çerçevesinde şekillenmekte olup savunma sanayii alanında belirli düzeyde temas mevcuttur (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %1,2-1,5'i |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 8.000-9.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Tacikistan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Ulusal Muhafız Kuvvetleri; İçişleri Bakanlığı Kuvvetleri ve Sınır Kuvvetleri (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş; 24 aylık zorunlu askerlik hizmeti; subay adayları için 4 yıl (2025)
