Kırgızistan
Orta Asya; Çin'in batısında, Kazakistan'ın güneyinde
Kırgızistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Kırgızistan arasındaki ekonomik ilişkiler son derece güçlü ve çok boyutludur. 2023 verilerine göre Türkiye Kırgızistan'ın hem ihracat (%8, 5. sıra) hem de ithalat (%6, 4. sıra) ortakları arasında önemli bir konumdadır. Türkiye Kırgızistan'a tekstil, makine, inşaat malzemeleri, tüketim malları ve gıda ürünleri ihraç ederken Kırgızistan'dan altın, hazır giyim ve tarım ürünleri almaktadır. Türk inşaat şirketleri, eğitim kurumları (Manas Üniversitesi ve diğerleri) ve perakende işletmeleri Kırgızistan'da köklü bir varlık sürdürmektedir. İkili ticaret hacminin 500 milyon - 1 milyar dolar aralığında olduğu tahmin edilmektedir.
Bütçe
| Gelirler | 4,84 milyar dolar (2023 tahmini) |
| Harcamalar | 4,452 milyar dolar (2023 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2022 | 3,628 milyar dolar |
| 2021 | 3,292 milyar dolar |
| 2020 | 2,435 milyar dolar |
İhracat Ortakları
İsviçre %30, Rusya %19, Kazakistan %14, BAE %10, Türkiye %8 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Altın, kömür, değerli maden cevheri, rafine petrol, hazır giyim (2023)
İthalat
Değer
| 2022 | 10,655 milyar dolar |
| 2021 | 5,928 milyar dolar |
| 2020 | 4,051 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Çin %44, Rusya %12, Kazakistan %6, Türkiye %6, Özbekistan %4 (2023)
İthal Edilen Mallar
Otomobiller, hazır giyim, rafine petrol, kumaş, ayakkabı (2023)
Sanayiler
Küçük makine, tekstil, gıda işleme, çimento, ayakkabı, kereste, buzdolabı, mobilya, elektrik motorları, altın, nadir toprak metalleri
Kamu Borcu
GSYİH'nin %40,5'i (2023 tahmini)
Dış Borç
3,617 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
3,197 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
26,4 (2022 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2023 | GSYİH'nin %18,8'i |
| 2022 | GSYİH'nin %26,6'sı |
| 2021 | GSYİH'nin %32,6'sı |
Tarım Ürünleri
Süt, patates, mısır, şeker pancarı, buğday, arpa, domates, soğan, karpuz, havuç/şalgam (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %3,3 |
| 2023 | %4 |
| 2022 | %4,1 |
Genel Değerlendirme
Denize çıkışı olmayan, alt-orta gelirli Orta Asya ekonomisi; zengin doğal kaynaklar; büyüyen hidroelektrik ve turizm; yüksek havale gelirleri; yolsuzluk yatırımları kısıtlamaktadır; COVID-19 ve siyasi çalkantılar GSYİH'yi etkilemiş, kamu gelirlerini düşürmüş ve harcamaları artırmıştır
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 7.000 dolar |
| 2023 | 6.600 dolar |
| 2022 | 6.100 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %9 |
| 2023 | %9 |
| 2022 | %9 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
17,478 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 5,089 milyar dolar |
| 2023 | 3,237 milyar dolar |
| 2022 | 2,799 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%9,4 (2024 tahmini)
Döviz Kuru (Som / ABD Doları)
| 2024 | 87,15 |
| 2023 | 87,856 |
| 2022 | 84,116 |
| 2021 | 84,641 |
| 2020 | 77,346 |
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %52,1 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %24,7 (2024 tahmini) |
| Tarım | %8,6 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%33,3 (2021 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2023 | %10,8 |
| 2022 | %13,9 |
| 2021 | %11,9 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 50,907 milyar dolar |
| 2023 | 46,686 milyar dolar |
| 2022 | 42,826 milyar dolar |
Diller
Kırgızca (devlet dili) %71,4; Özbekçe %14,4; Rusça (resmi dil) %9; Diğer %5,2 (2009 tahmini)
Dinler
| Müslüman (çoğunlukla Sünni) | %90 |
| Hristiyan | %7 (Rus Ortodoks %3) |
| Diğer | %3 (Yahudi, Budist, Bahai dahil) (2017 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Kırgızistanlı(lar) |
| Sıfat | Kırgızistanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %2,05 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %37,8'i (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 26,9 yıl |
| Genel | 28,6 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 29,8 yıl |
Doğum Oranı
18,26 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Kırgız | %73,8 |
| Özbek | %14,8 |
| Diğer | %5,2 (Uygur, Tacik, Türk, Kazak, Tatar, Ukraynalı, Koreli, Alman dahil) (2021 tahmini) |
| Rus | %5,1 |
| Dungan | %1,1 |
Toplam Nüfus
| Erkek | 3.043.940 |
| Genel | 6.219.751 (2025 tahmini) |
| Kadın | 3.175.811 |
Yaş Yapısı
| 0-14 yaş | %29,1 (Erkek: 922.086 / Kadın: 873.245) |
| 65 yaş ve üzeri | %6,9 (Erkek: 164.032 / Kadın: 263.805) (2024 tahmini) |
| 15-64 yaş | %64 (Erkek: 1.935.200 / Kadın: 2.013.733) |
Ölüm Oranı
5,99 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,07 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,96 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-4,75 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
1,85 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
42 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 28,6 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 24 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 20,2 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %50,7 (2025 tahmini) |
| Kadın | %3,1 (2025 tahmini) |
| Genel | %26 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %6,8'i (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %19,6'sı (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %90,8'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %99,2'si (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %85,8'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%0,75 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,4'ü (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %7,6'sı (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Erkek | 12 yıl |
| Genel | 13 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 13 yıl |
Büyük Kentsel Alanlar
1,105 milyon - BİŞKEK (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 8,8 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 44,6 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 56 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 11,4 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%16,6 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,43 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
4,2 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %100'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%57,4 (2023 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 68,9 yıl |
| Genel | 72,9 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 77,2 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
22,6 yıl (2019 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%2,9 (2023 tahmini)
Anayasa
2021'de referandumla onaylanan en son anayasa
Başkent
| Adı | Bişkek |
| Etimoloji | Adın anlamı bilinmemektedir; şehir 1862'de Bişkek adlı bir Özbek kalesinin yerinde Rus yerleşim birimi olarak kurulmuştur |
| Saat farkı | UTC+6 (Washington DC'nin 11 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 42 52 K, 74 36 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | Yerel Kırgız halkından adını almıştır; Farsça -stan eki 'ülke' anlamına gelir; Kırgız adı geleneksel olarak Türkçe kyrg (kırk) ve -is (yüz) sözcüklerinden gelir |
| Uzun resmi adı | Kırgız Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Kyrgyz Respublikasy |
| Kısa resmi adı | Kırgızistan |
Ulusal Marş
| Başlık | Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni (Kırgız Cumhuriyeti'nin Ulusal Marşı) |
| Söz/Müzik | Djamil SADYKOV ve Eshmambet KULUEV / Nasyr DAVLESOV ve Kalyi MOLDOBASANOV |
| Kabul tarihi | 1992 |
Hukuk Sistemi
Fransız medeni hukukunun ve Rusya Federasyonu yasalarının özelliklerini barındıran medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 31 Ağustos (1991)
Ulusal Sembol
Beyaz şahin
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Kırgızistan vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Evet, ancak yalnızca karşılıklı çifte vatandaşlık anlaşması yürürlükteyse |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Parlamenter cumhuriyet
Ulusal Renkler
Kırmızı, sarı
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Yüksek Tahkim Mahkemesi; il ve şehir mahkemeleri |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (25 yargıçtan oluşur); Yüksek Mahkeme'nin Anayasa Dairesi (başkan, başkan yardımcısı ve 9 yargıçtan oluşur) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Yüksek Kurul (Jogorku Kenesh) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Koltuk sayısı | 90 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 30 Kasım 2025 |
| Bir sonraki seçim | Kasım 2030 |
| Seçim sonuçları | Ata-Jurt Kırgızstan: 15; İşenim: 12; Yntymak: 9; Alyans: 7; Butun Kırgızstan: 6; Yiman Nuru: 5; Bağımsızlar: 34 |
| Kadın temsilci oranı | %22,2 |
Bağımsızlık
31 Ağustos 1991 (Sovyetler Birliği'nden)
Siyasi Partiler
Ata-Jurt Kırgızstan (Vatan); İşenim (Güven); Yntymak (Uyum); Alyans; Mekenchil; SDK (Sosyal Demokratlar); Butun Kırgızstan ve diğerleri
İdari Birimler
7 il ve 2 şehir
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı gerekirse 2 turlu mutlak çoğunluk sistemiyle doğrudan halk oyuyla 5 yıllık dönem için seçilmektedir |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Sadyr JAPAROV (28 Ocak 2021'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 10 Ocak 2021 |
| Bir sonraki seçim | 2027 |
| Seçim sonuçları | 2021: Sadyr JAPAROV (Mekenchil) birinci turda seçildi; oy oranı %79,2 |
| Hükümet başkanı (Bakanlar Kurulu Başkanı) | Adylbek KASYMALIYEV (18 Aralık 2024'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
3 alan (2 kültürel, 1 doğal): Süleyman-Too Kutsal Dağı (k); İpek Yolu: Chang'an-Tianshan Koridoru (k); Batı Tien-Shan (d)
Askeri Not
Kırgızistan KGAÖ (CSTO) ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyesidir. Türkiye ile Kırgızistan arasında derin Türk-dilli kardeşlik bağları bulunmakta; askeri eğitim, savunma sanayii işbirliği ve kapsamlı kültürel ilişkiler sürdürülmektedir. Türk Hava Yolları ve diğer Türk şirketleri ülkede etkin biçimde faaliyet göstermektedir (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %1,5-2'si düzeyinde seyretmektedir |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 15.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Kırgızistan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Hava Savunması, Ulusal Muhafızlar; İçişleri Bakanlığı: İç Kuvvetler; Devlet Sınır Servisi (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş; zorunlu ve gönüllü askerlik; zorunlu askerlik süresi 12 ay (2025)
