Peru
Batı Güney Amerika; Şili ile Ekvador arasında Güney Pasifik Okyanusu kıyısında
Peru ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Peru arasındaki ticaret sınırlı olmakla birlikte büyüme potansiyeli taşımaktadır. İkili ticaret hacminin 200-400 milyon dolar bandında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye Peru'ya makine ve ekipman, demir-çelik ürünleri, tekstil ve kimyasallar ihraç ederken Peru'dan bakır ve diğer değerli metaller, gıda ürünleri (meyve, balık unu, kahve) ve tarım ürünleri almaktadır. Her iki ülke de D-8 ve G-77 çerçevelerinde üyeleri aracılığıyla ekonomik işbirliğini desteklemektedir.
Döviz
Yeni Sol (PEN) / ABD Doları
İhracat
| İhracat Ortakları | Çin ~30%, ABD ~15%, Hindistan ~5%, Japonya ~4%, Kanada ~4% (tahmin) |
| İhraç Edilen Mallar | Bakır, altın, çinko, kurşun, ham petrol ve ürünleri, balık unu, kahve, asparagus, meyve |
İthalat
| İthalat Ortakları | Çin ~25%, ABD ~20%, Brezilya ~6%, Arjantin ~4% (tahmin) |
| İthal Edilen Mallar | Ham petrol ve ürünleri, plastikler, makine ve ekipman, çelik, elektronik |
Sanayiler
Madencilik ve metal işleme (altın, bakır, çinko, kurşun, gümüş); petrol rafinerisi; doğal gaz; balıkçılık; tekstil; gıda işleme; çimento; oto parçaları
Tarım Ürünleri
Şeker kamışı, patates, muz, pirinç, üzüm, mango, kahve, tropikal meyveler, yem bitkileri
Genel Değerlendirme
Üst-orta gelirli Güney Amerika ekonomisi; COVID-19 sonrası güçlü toparlanma siyasi belirsizlik ve iklim riskleriyle zayıfladı; ihracat maden çıkarma ve tarım tarafından yönlendiriliyor; büyük kayıt dışı sektör ve kamu hizmetlerine eşitsiz erişim; istikrarlı mali durum ve finans sektörü
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 15.700 dolar |
| 2023 | 15.300 dolar |
| 2022 | 15.600 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %3,3 |
| 2023 | %-0,4 |
| 2022 | %2,8 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
289,222 milyar dolar (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Sanayi | Yaklaşık %36 |
| Tarım | Yaklaşık %7 |
| Hizmetler | Yaklaşık %57 |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %2 |
| 2023 | %6,5 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 535,911 milyar dolar |
| 2023 | 518,771 milyar dolar |
| 2022 | 520,872 milyar dolar |
Diller
İspanyolca (resmi) %82,9; Keçuanca (resmi) %13,6; Aymara (resmi) %1,6; Ashaninka %0,3; Diğer yerli diller %0,8; Diğer %0,2; Yok %0,1; Belirtilmemiş %0,7 (2017 tahmini)
Dinler
| Evangelist Hristiyan | %15,7 |
| Katolik | %76 |
| Dini bağı olmayan | %5,1 |
| Diğer dinler | %3,2 (2017 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Perulu(lar) |
| Sıfat | Peru |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,33 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %78,9'u (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 29,1 yıl |
| Genel | 30,4 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 31,3 yıl |
Doğum Oranı
16,43 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Mestizo (karma Yerli ve Beyaz) %60,2; Yerli %25,8; Beyaz %5,9; Afrika kökenli %3,6; Diğer (Çin ve Japon kökenliler dahil) %1,2; Belirtilmemiş %3,3 (2017 tahmini)
Okuryazarlık
| Toplam nüfus | %93,7 (2024 tahmini) |
| Kadın | %90,7 (2024 tahmini) |
| Erkek | %97 (2024 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 16.016.448 |
| Genel | 32.768.614 (2025 tahmini) |
| Kadın | 16.752.166 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %66,2 (Erkek: 10.546.502 / Kadın: 11.041.106) |
| 0-14 yaş | %25,8 (Erkek: 4.293.229 / Kadın: 4.119.269) |
| 65 yaş ve üzeri | %8 (Erkek: 1.112.825 / Kadın: 1.487.318) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
9,79 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,96 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,16 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
1,69 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
51 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 11,9 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 10,6 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 9,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %9,5 (2025 tahmini) |
| Genel | %5,7 (2025 tahmini) |
| Kadın | %2,1 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,2'si (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %19,2'si (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %94,8'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%0,55 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %6,2'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %16,7'si (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Genel | 15 yıl (2017 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
11,204 milyon - LİMA (başkent); 959.000 - Arequipa; 904.000 - Trujillo (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 8,3 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 38,4 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 50,4 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 12 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%19,7 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,12 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
1,6 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %88,1'i (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%52,7 (2022 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 65,4 yıl |
| Genel | 68,9 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 72,7 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
21,9 yıl (2013 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%2,7 (2023 tahmini)
Anayasa
29 Aralık 1993'te ilan edilmiş, 31 Aralık 1993'te yürürlüğe girmiştir
Başkent
| Adı | Lima |
| Etimoloji | İspanyolların Keçuanca Rimak adını yanlış telaffuz etmesinden kaynaklanmaktadır; Keçuanca 'konuşmak' anlamına gelen rima sözcüğüne dayanan bu ad, bir tanrıya ve heykellerin içinden tapınanlarla konuşan rahiplere atıfta bulunmaktadır |
| Saat farkı | UTC-5 (Washington DC ile aynı saat) |
| Coğrafi koordinatlar | 12 03 G, 77 03 B |
Ülke Adı
| Etimoloji | Ad, Guarani dilinde 'nehir' anlamına gelen biru sözcüğünden türemiş olabilir |
| Uzun resmi adı | Peru Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | República del Perú |
| Kısa resmi adı | Peru |
Ulusal Marş
| Başlık | Himno Nacional del Perú (Peru Ulusal Marşı) |
| Söz/Müzik | Jose DE LA TORRE Ugarte / Jose Bernardo ALZEDO |
| Kabul tarihi | 1821 |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 28-29 Temmuz (1821)
Ulusal Sembol
Vikunya (lama ile akraba bir deve türü)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Evet |
| Çifte vatandaşlık | Tanınır |
| Doğumla vatandaşlık | Evet |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 2 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, beyaz
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Anayasal Güvence Mahkemesi; Üst Mahkemeler; uzman medeni, ceza ve karma mahkemeler; sulh mahkemeleri |
| En yüksek mahkeme | Yüksek Mahkeme (16 yargıçtan oluşur; medeni, ceza ve anayasal-sosyal dairelere ayrılmıştır) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Cumhuriyet Kongresi (Congreso de la República) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Orantılı temsil |
| Koltuk sayısı | 130 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 11 Nisan 2021 |
| Bir sonraki seçim | Nisan 2026 |
| Seçim sonuçları | Serbest Peru (PL): 37; Popüler Güç (FP): 24; Popüler Eylem (AP): 16; APP: 15; AvP: 10; RP: 9; SP-PM: 9; Diğer: 10 |
| Kadın temsilci oranı | %41,5 |
Bağımsızlık
28 Temmuz 1821 (İspanya'dan)
Siyasi Partiler
APP; FA; PL; VN; AP; FP; RP; Morado Partisi; SP; PP; JP; AvP; PB ve diğerleri
İdari Birimler
24 il, 1 il ve 1 anayasal il
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı gerektiğinde 2 turlu mutlak çoğunluk halk oyuyla doğrudan 5 yıllık dönem için seçilmektedir (art arda olmayan dönemler için seçilebilir) |
| Son seçim tarihi | 11 Nisan 2021, ikinci tur 6 Haziran 2021 |
| Bir sonraki seçim | 12 Nisan 2026 |
| Seçim sonuçları | 2021: Jose Pedro CASTILLO Terrones ikinci turda %50,1 oranıyla seçildi (ancak sonradan görevden alındı; yerine Dina BOLUARTE, ardından JERÍ Oré geçti) |
| Devlet ve hükümet başkanı | Cumhurbaşkanı José Enrique JERÍ Oré (10 Ekim 2025'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel ve zorunlu (70 yaşına kadar)
UNESCO Dünya Mirası
13 alan (9 kültürel, 2 doğal, 2 karma): Cusco (k); Machu Picchu (karma); Chavin (k); Tarihi Lima (k); Huascarán Milli Parkı (d); Chan Chan (k); Manú Milli Parkı (d); Nazca Çizgileri ve Jeoglif (k); Rio Abiseo Milli Parkı (karma); Tarihi Arequipa (k); Caral-Supe Kutsal Şehri (k); Qhapaq Ñan/Andean Yol Sistemi (k)
Askeri Not
Peru Silahlı Kuvvetleri iç güvenlik, uyuşturucu karşıtı operasyonlar ve afet yardımına odaklanmaktadır; Sendero Luminoso artıklarına karşı mücadele sürmektedir. Türkiye ile Peru arasında askeri ilişkiler sınırlı düzeydedir (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %1,2-1,4'ü |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 80.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Peru Silahlı Kuvvetleri (Fuerzas Armadas del Perú): Peru Ordusu, Peru Deniz Kuvvetleri, Peru Hava Kuvvetleri; Ulusal Polis İçişleri Bakanlığı'na bağlıdır (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-50 yaş; gönüllü askerlik, zorunlu askerlik 1999'da kaldırılmıştır (2025)
