Bolivya
Orta Güney Amerika; Brezilya'nın güneybatısında, kara ile çevrili
Bolivya ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Bolivya arasındaki ticaret ilişkileri son derece sınırlıdır; 2023 yılı dış ticaret verilerinde Türkiye, Bolivya'nın ihracat ya da ithalat ortakları arasında kayda değer bir yer tutmamaktadır. Bolivya'nın başlıca ihracat ortakları Brezilya, Hindistan, Çin ve Arjantin iken ithalatta Çin, Brezilya ve Şili öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, iki ülke arasındaki ticaret hacminin önümüzdeki dönemde genişleyebileceğine dair çeşitli potansiyel alanlar göze çarpmaktadır. Türk inşaat ve altyapı firmaları Bolivya'nın süregelen kentleşme ve altyapı yatırımları sürecinde fırsatlar bulabilirken Türkiye'nin tekstil, makine ve işlenmiş gıda ihraç kapasitesi de Bolivya pazarına girişte avantaj sağlayabilir. İki ülke arasında herhangi bir serbest ticaret veya ikili yatırım anlaşması mevcut değildir; ancak Latin Amerika ile genel ticaret ilişkilerini güçlendirmeye yönelik Türk politikası çerçevesinde bu tablonun değişme ihtimali göz ardı edilmemelidir.
Bütçe
| Gelirler | 11,796 milyar dolar (2019 tahmini) |
| Harcamalar | 14,75 milyar dolar (2019 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2023 | 11,905 milyar dolar |
| 2022 | 14,465 milyar dolar |
| 2021 | 11,594 milyar dolar |
İhracat Ortakları
Brezilya %15, Hindistan %13, Çin %11, Arjantin %11, BAE %8 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Altın, doğal gaz, değerli maden cevheri, çinko cevheri, soya küspesi (2023)
İthalat
Değer
| 2023 | 12,988 milyar dolar |
| 2022 | 13,462 milyar dolar |
| 2021 | 10,187 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Çin %22, Brezilya %18, Şili %13, ABD %7, Peru %5 (2023)
İthal Edilen Mallar
Rafine petrol, otomobil, pestisit, kamyon, plastik (2023)
Sanayiler
Madencilik, eritme, elektrik, petrol, gıda ve içecek, el sanatları, giyim, mücevher
Kamu Borcu
GSYİH'nin %49'u (2017 tahmini)
Dış Borç
11,174 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
6,859 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
42,1 (2023 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2023 | GSYİH'nin %3,2'si |
| 2022 | GSYİH'nin %3,3'ü |
| 2021 | GSYİH'nin %3,5'i |
Tarım Ürünleri
Şeker kamışı, soya fasulyesi, mısır, patates, sorgum, pirinç, süt, tavuk, muz, sığır eti (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %3,1 |
| 2023 | %3,1 |
| 2022 | %3,6 |
Cari Hesap Dengesi
| 2023 | -1,15 milyar dolar |
| 2022 | 939,084 milyon dolar |
| 2021 | 1,581 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Emtia patlamalarından yararlanan kaynak zengini ekonomi; Anayasa'da Doğa Ana'ya yasal haklar tanınarak çıkarma sektörleri etkilenmiştir; Çin ile artan lityum madenciliği ticaret ilişkileri; COVID-19'dan ağır biçimde etkilenmiştir; yoksulluk artışı eşliğinde yükselen kamu harcamaları; yaygın bankacılık ve finans yolsuzluğu
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 9.800 dolar |
| 2023 | 9.800 dolar |
| 2022 | 9.700 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %1,4 |
| 2023 | %3,1 |
| 2022 | %3,6 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
49,668 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 1,977 milyar dolar |
| 2023 | 1,8 milyar dolar |
| 2022 | 3,752 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%1,1 (2023 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %51,1 (2023 tahmini) |
| Sanayi | %24,2 (2023 tahmini) |
| Tarım | %13,5 (2023 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Kadın | %5,8 (2024 tahmini) |
| Genel | %5,2 (2024 tahmini) |
| Erkek | %4,8 (2024 tahmini) |
Döviz Kuru (Boliviano / ABD Doları)
| 2024 | 6,91 |
| 2023 | 6,91 |
| 2022 | 6,91 |
| 2021 | 6,91 |
| 2020 | 6,91 |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%37,7 (2022 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %5,1 |
| 2023 | %2,6 |
| 2022 | %1,7 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Hane halkı tüketimi | %68,5 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %25,5 (2023 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %19,3 (2023 tahmini) |
| Sabit sermaye yatırımı | %17,5 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-30,9 (2023 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 122,2 milyar dolar |
| 2023 | 120,531 milyar dolar |
| 2022 | 116,927 milyar dolar |
Diller
İspanyolca (resmi) %68,1; Quechua (resmi) %17,2; Aymara (resmi) %10,5; Guarani (resmi) %0,6; diğer %1,5; belirtilmemiş %2,1 (2012 tahmini) — İspanyolca ve tüm yerli diller resmîdir
Dinler
| Protestan | %19,6 (Evanjelik (genel) %11,9; Evanjelik Baptist %2,1; Evanjelik Pentekostal %1,8; Evanjelik Metodist %0,7; Adventist %2,8; Protestan (genel) %0,3) |
| Roma Katolik | %65 |
| Dini bağı olmayan | %6,1 |
| Diğer | %4,8 |
| Ateist | %1,7 |
| Belirtilmemiş | %1,3 (2023 tahmini) |
| İnançlı (kiliseye bağlı olmayan) | %0,9 |
| Agnostik | %0,6 |
Milliyet
| İsim | Bolivyalı(lar) |
| Sıfat | Bolivyalı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,87 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %71,2'si (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 26,2 yıl |
| Genel | 27 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 27 yıl |
Doğum Oranı
17,02 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Mestizo (karma Beyaz ve Yerli soyundan) | %68 |
| Yerli | %20 |
| Beyaz | %5 |
| Belirtilmemiş | %3 (2009 tahmini; Yerlilerin %44'ü ağırlıklı olarak Quechua veya Aymara) |
| Cholo/Chola | %2 |
| Diğer | %1 |
| Afrika kökenli | %1 |
Okuryazarlık
| Erkek | %97,8 (2023 tahmini) |
| Toplam nüfus | %95,6 (2023 tahmini) |
| Kadın | %93,5 (2023 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 6.257.914 |
| Genel | 12.436.103 (2025 tahmini) |
| Kadın | 6.178.189 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %64,5 (Erkek: 4.002.587 / Kadın: 3.937.953) |
| 0-14 yaş | %28,5 (Erkek: 1.792.803 / Kadın: 1.718.081) |
| 65 yaş ve üzeri | %7 (Erkek: 397.384 / Kadın: 463.166) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
5,99 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,01 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,95 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
1,28 hekim/1.000 kişi (2021)
Anne Ölüm Oranı
146 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 24,5 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 22,1 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 20 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %18,9 (2025 tahmini) |
| Kadın | %3,2 (2025 tahmini) |
| Genel | %11 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %8,3'ü (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %10,8'i (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %94,1'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %99,5'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %81'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%1,01 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %8,2'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %16,4'ü (2022 tahmini) |
Çocuk Yaşta Evlilik
| 18 yaşına kadar evlenen kadın | %19,7 (2016) |
| 18 yaşına kadar evlenen erkek | %5,2 (2016) |
| 15 yaşına kadar evlenen kadın | %3,4 (2016) |
Büyük Kentsel Alanlar
1,936 milyon - LA PAZ (başkent); 1,820 milyon - Santa Cruz; 1,400 milyon - Cochabamba (2022); 278.000 - Sucre (anayasal başkent) (2018)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 9,1 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 42,9 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 54 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 11 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%20,2 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,13 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
1,4 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %85,8'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %100'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %51,4'ü (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%50,2 (2022 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 71 yıl |
| Genel | 72,5 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 74 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
21,1 yıl (2008 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%3,4 (2016 tahmini)
Anayasa
Pek çok önceki anayasa mevcuttur; en son anayasa 6 Ağustos 2006 - 9 Aralık 2008 tarihleri arasında hazırlanmış, 25 Ocak 2009'da referandumla onaylanmış ve 7 Şubat 2009'da yürürlüğe girmiştir
Başkent
| Adı | La Paz (idari başkent); Sucre (anayasal başkent) |
| Etimoloji | La Paz, kentin özgün adı olan Pueblo Nuevo de Nuestra Señora de La Paz'ın (Barış Bakiresinin Yeni Kenti) kısaltmasıdır; Sucre ise Bolivya'nın ikinci cumhurbaşkanı Antonio José de SUCRE'nin (1795-1830) adından gelmektedir |
| Saat farkı | UTC-4 (Washington DC'nin 1 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 16 30 G, 68 09 B (La Paz) |
Ülke Adı
| Eski adı | Yukarı Peru |
| Etimoloji | Ülke adı, 19. yüzyıl Güney Amerika bağımsızlık savaşlarının önemli ismi Simón BOLÍVAR'ın onuruna verilmiştir |
| Uzun resmi adı | Bolivya Çok Uluslu Devleti |
| Yerel uzun adı | Estado Plurinacional de Bolivia |
| Kısa resmi adı | Bolivya |
| Yerel kısa adı | Bolivia |
Ulusal Marş
| Başlık | Cancion Patriotica (Vatanseverlik Şarkısı) |
| Söz/Müzik | Jose Ignacio de SANJINES / Leopoldo Benedetto VINCENTI |
| Kabul tarihi | 1852 |
Hukuk Sistemi
Roma, İspanyol, kilise (dinî), Fransız hukuku ile etnik grupların sömürge öncesi hukukundan etkilenen medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 6 Ağustos (1825)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Evet |
| Çifte vatandaşlık | Tanınır |
| Doğumla vatandaşlık | Evet |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 3 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, sarı, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Ulusal Seçim Mahkemesi; 9 idari departmanda bölge mahkemeleri; tarım-çevre alt mahkemeleri |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (medeni, cezai, sosyal ve idari daireler halinde düzenlenmiş 12 yargıçtan oluşur); Çok Uluslu Anayasa Mahkemesi (7 asıl ve 7 yedek yargıçtan oluşur); Çok Uluslu Seçim Organı (7 üye ve 6 yedekten oluşur); Ulusal Tarım-Çevre Mahkemesi (5 asıl ve 5 yedek yargıçtan oluşur); Yargı Konseyi (3 asıl ve 3 yedek yargıçtan oluşur) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Milletvekilleri Meclisi (Cámara de Diputados) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Karma sistem |
| Koltuk sayısı | 130 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 17 Ağustos 2025 |
| Bir sonraki seçim | Ağustos 2030 |
| Seçim sonuçları | Hristiyan Demokrat Parti (PDC): 49; LIBRE: 39; Ulusal Birlik (UN): 26; Halk İttifakı (AP): 8; Diğer: 8 |
| Kadın temsilci oranı | %50,8 |
Meclis adı
Çok Uluslu Yasama Meclisi (Asamblea Legislativa Plurinacional)
Üst Meclis
| Adı | Senatörler Meclisi (Cámara de Senadores) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Orantılı temsil |
| Koltuk sayısı | 36 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 17 Ağustos 2025 |
| Bir sonraki seçim | Ağustos 2030 |
| Seçim sonuçları | Hristiyan Demokrat Parti (PDC): 16; LIBRE: 12; Ulusal Birlik (UN): 7; Diğer: 1 |
| Kadın temsilci oranı | %58,3 |
Bağımsızlık
6 Ağustos 1825 (İspanya'dan)
Siyasi Partiler
Bolivya için Özerklik – Súmate (APB Súmate); Hristiyan Demokrat Parti (PDC); Topluluk Vatandaş İttifakı (ACC); Özgürlük ve Demokrasi (LIBRE); Zafer Cephesi (FPV); Sosyalizme Doğru Hareket (MAS); Ulusal Birlik (UN); Halk İttifakı (AP); Devrimci Sol Cephe (FRI); Devrimci Milliyetçi Hareket (MNR); Sosyal Demokrat Hareket (MDS); Üçüncü Sistem Hareketi (MTS); İnanıyoruz (Creemos)
İdari Birimler
9 departman: Beni, Chuquisaca, Cochabamba, La Paz, Oruro, Pando, Potosi, Santa Cruz, Tarija
Ulusal Semboller
Lama, And Kondoru; iki ulusal çiçek: cantuta ve patuju
Yürütme Organı
| Kabine | Cumhurbaşkanı tarafından atanır |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı ve yardımcısı doğrudan ve aynı oy pusulasıyla seçilir; adayın oyların en az %50'sini veya en az %40'ını ve ikinci sıradan en az %10 fazlasını alması gerekmektedir; aksi takdirde ikinci tur yapılır; cumhurbaşkanı 5 yıllık dönemler için seçilir; görev süresi sınırı yoktur |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Rodrigo PAZ Pereira (8 Kasım 2025'ten itibaren) |
| Son seçim tarihi | 17 Ağustos 2025 |
| Bir sonraki seçim | 2030 |
| Seçim sonuçları | 2025: Rodrigo PAZ Pereira ikinci turda seçildi; birinci tur sonuçları: PAZ Pereira (PDC) %32,1; QUIROGA Ramírez (LIBRE) %26,7; DORIA MEDINA Auza (UN) %19,7; RODRÍGUEZ Ledezma (AP) %8,5; REYES Villa (APB Súmate) %6,8; DEL CASTILLO (MAS) %3,2; diğer %3; ikinci tur: PAZ Pereira %55, QUIROGA Ramírez %45 |
| Hükümet başkanı | Cumhurbaşkanı Rodrigo PAZ Pereira (8 Kasım 2025'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel ve zorunlu
UNESCO Dünya Mirası
7 alan (6 kültürel, 1 doğal): Potosí Kenti (k); El Fuerte de Samaipata (k); Tarihi Sucre (k); Chiquitos Cizvit Misyonları (k); Noel Kempff Mercado Ulusal Parkı (d); Tiahuanacu (k); Qhapaq Ñan/And Yol Sistemi (k)
ABD'deki Bolivya Büyükelçiliği
| Adres | 3014 Massachusetts Ave., NW, Washington, DC 20008 |
| Büyükelçi | Büyükelçi (boş); Maslahatgüzar Henry BALDELOMAR CHÁVEZ (11 Ekim 2023'ten itibaren) |
Bolivya'daki ABD Büyükelçiliği
| Adres | Avenida Arce 2780, Casilla 425, La Paz |
| Büyükelçi | Büyükelçi (boş); Maslahatgüzar Debra HEVIA (Eylül 2023'ten itibaren) |
Askeri Not
Bolivya Silahlı Kuvvetleri (FAB) toprak savunmasından sorumlu olmakla birlikte uyuşturucu ile mücadele ve sınır güvenliği başta olmak üzere bazı iç güvenlik görevlerini de üstlenmektedir. FAB, sınır denetimini Ulusal Polis (PNB) ile paylaşmakta ve kritik durumlarda kamu düzeninin korunmasında yardımcı olmak üzere çağrılabilmektedir. Kara ile çevrili Bolivya, uyuşturucu kaçakçılığı ve kaçakçılıkla mücadele etmek, afet yardımı sağlamak ve uzak kırsal bölgelere ikmal ulaştırmak amacıyla yaklaşık 5.000 millik nehir ağını devriye gezmek üzere bir deniz kuvvetine sahiptir; ayrıca Titicaca Gölü'nde de varlık sürdürmektedir. Deniz Kuvvetleri, Pasifik Savaşı'nda (1879-1883) Şili'ye karşı yaşanan yenilgiyi ve denize erişim talebini canlı tutma amacını da taşımaktadır; her yıl 23 Mart'ta, bu kayıpları anmak için düzenlenen Deniz Günü (Día Del Mar) törenlerine katılmaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| 2024 | GSYİH'nin %1,2'si |
| 2023 | GSYİH'nin %1,2'si |
| 2022 | GSYİH'nin %1,3'ü |
| 2021 | GSYİH'nin %1,4'ü |
| 2020 | GSYİH'nin %1,4'ü |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 30.000-35.000 aktif personel (2025)
Askeri Ekipman ve Tedarik
Ordu ağırlıklı olarak Brezilya, Çin, Avrupa ve ABD kaynaklı, büyük bölümü eski silah sistemleriyle donatılmıştır (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Bolivya Silahlı Kuvvetleri (FAB): Bolivya Kara Kuvvetleri, Bolivya Deniz Kuvvetleri, Bolivya Hava Kuvvetleri; İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Polis (PNB) (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-22 yaş arası erkek ve kadınlar için gönüllü askerlik; 18-22 yaş arası erkekler için seçimli 12 aylık zorunlu askerlik (arama-kurtarma hizmetinde 24 ay askerlik yerine geçebilir) (2025)
