Bosna-Hersek
Güneydoğu Avrupa; Adriyatik Denizi ve Hırvatistan ile sınır komşusu
Bosna-Hersek ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Bosna-Hersek arasındaki ilişkiler, tarihi, kültürel ve dini bağlarla derinlemesine şekillenmiş köklü bir ortaklığa dayanmaktadır. Osmanlı döneminden miras kalan bu köprü, günümüzde siyasi dayanışmanın çok ötesine geçen kapsamlı ekonomik ilişkilere dönüşmüştür. Türkiye, Bosna-Hersek'in önemli ticaret ortakları arasında yer almakta; iki ülke arasındaki yıllık ticaret hacminin 700 milyon ila 1 milyar dolar bandında seyrettiği tahmin edilmektedir. Türk inşaat firmaları ülkede aktif biçimde faaliyet göstermekte, Türk tekstil ve hazır giyim ürünleri ithalatta kayda değer bir pay taşımakta, Bosna-Hersek ise başta ahşap, alüminyum ve tarım ürünleri olmak üzere Türkiye'ye mal ihraç etmektedir.
Askerî alanda da önemli bir işbirliği mevcuttur; AFBiH'in teçhizat envanterinde Türk yapımı silah ve teçhizatın yer aldığı not edilmektedir. Türkiye ayrıca Bosna-Hersek'in AB ve NATO ile bütünleşme sürecini güçlü biçimde desteklemektedir. İki ülke arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması görüşmeleri sürmekte olup anlaşmanın hayata geçirilmesi, ikili ticaret hacmini önemli ölçüde artırma potansiyeli taşımaktadır.
Bütçe
| Gelirler | 10,196 milyar dolar (2023 tahmini) |
| Harcamalar | 10,463 milyar dolar (2023 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2024 | 12,141 milyar dolar |
| 2023 | 12,126 milyar dolar |
| 2022 | 11,838 milyar dolar |
İhracat Ortakları
Almanya %15, Hırvatistan %14, Sırbistan %12, Avusturya %10, Slovenya %9 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Ayakkabı, elektrik, hazır giyim, plastik ürünler, izoleli kablo (2023)
İthalat
Değer
| 2024 | 16,202 milyar dolar |
| 2023 | 15,37 milyar dolar |
| 2022 | 15,166 milyar dolar |
İthalat Ortakları
İtalya %13, Almanya %11, Sırbistan %11, Çin %9, Hırvatistan %8 (2023)
İthal Edilen Mallar
Rafine petrol, otomobil, hazır giyim, plastik ürünler, ambalajlı ilaç (2023)
Sanayiler
Çelik, kömür, demir cevheri, kurşun, çinko, manganez, boksit, alüminyum, motorlu araç montajı, tekstil, tütün ürünleri, ahşap mobilya, mühimmat, beyaz eşya, petrol rafinajı
Kamu Borcu
GSYİH'nin %40,3'ü (2023 tahmini)
Dış Borç
5,359 milyar dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
1,356 milyon (2024 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2024 | GSYİH'nin %11'i |
| 2023 | GSYİH'nin %10,2'si |
| 2022 | GSYİH'nin %10,5'i |
Tarım Ürünleri
Mısır, süt, sebze, patates, erik, buğday, elma, arpa, tavuk, domates (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %10,8 |
| 2023 | %10,7 |
| 2022 | %12,7 |
Cari Hesap Dengesi
| 2024 | -1,176 milyar dolar |
| 2023 | -638,769 milyon dolar |
| 2022 | -1,078 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
İthalat ağırlıklı ekonomi; tüketim odaklı yapı sürmekte; özel sektör yatırımları ve çeşitlendirme yetersiz; yapısal ekonomik sorunlarla ortak mücadele; Çin'in enerji altyapısı yatırımları; yüksek işsizlik; turizm sektörü COVID-19'dan etkilenmiştir
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 20.400 dolar |
| 2023 | 19.800 dolar |
| 2022 | 19.300 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %2,5 |
| 2023 | %2 |
| 2022 | %4,2 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
28,343 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 9,419 milyar dolar |
| 2023 | 9,205 milyar dolar |
| 2022 | 8,762 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%-2,4 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %58 (2024 tahmini) |
| Tarım | %4,3 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %22 (2024 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Kadın | %30,9 (2024 tahmini) |
| Genel | %27,3 (2024 tahmini) |
| Erkek | %25,4 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%16,9 (2015 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %1,7 |
| 2023 | %6,1 |
| 2022 | %14 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Hane halkı tüketimi | %68,3 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %43,9 (2023 tahmini) |
| Sabit sermaye yatırımı | %23,1 (2023 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %19,1 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-55,7 (2023 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 64,641 milyar dolar |
| 2023 | 63,077 milyar dolar |
| 2022 | 61,843 milyar dolar |
Döviz Kuru (Konvertibl Mark / ABD Doları)
| 2024 | 1,808 |
| 2023 | 1,809 |
| 2022 | 1,859 |
| 2021 | 1,654 |
| 2020 | 1,717 |
Diller
Boşnakça (resmi) %52,9; Sırpça (resmi) %30,8; Hırvatça (resmi) %14,6; diğer %1,6; cevap yok %0,2 (2013 tahmini)
Dinler
| Müslüman | %50,7 |
| Ortodoks | %30,7 |
| Roma Katolik | %15,2 |
| Diğer | %1,2 |
| Beyan etmemiş/cevap yok | %1,1 (2013 tahmini) |
| Ateist | %0,8 |
| Agnostik | %0,3 |
Milliyet
| İsim | Boşnak(lar), Hersekli(ler) |
| Sıfat | Boşnak, Hersekli |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %0,61 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %50,3'ü (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 43,1 yıl |
| Genel | 45,7 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 46,5 yıl |
Doğum Oranı
6,88 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Boşnak | %50,1 |
| Sırp | %30,8 |
| Hırvat | %15,4 |
| Diğer | %2,7 |
| Beyan etmemiş/cevap yok | %1 (2013 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 1.778.548 |
| Genel | 3.653.499 (2025 tahmini) |
| Kadın | 1.874.951 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %68,3 (Erkek: 1.305.271 / Kadın: 1.290.920) |
| 65 yaş ve üzeri | %18,6 (Erkek: 289.449 / Kadın: 415.378) (2024 tahmini) |
| 0-14 yaş | %13,1 (Erkek: 257.444 / Kadın: 240.209) |
Ölüm Oranı
12,29 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,07 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,95 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,28 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
2,58 hekim/1.000 kişi (2019)
Anne Ölüm Oranı
6 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 5,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 3,8 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 4,9 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %39,2 (2025 tahmini) |
| Genel | %34 (2025 tahmini) |
| Kadın | %29 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %3,2'si (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %10,2'si (2021 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %96,1'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %94,8'i (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %97,3'ü (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%-0,67 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %9,6'sı (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %14,8'i (2022 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
346.000 - SARAYBOSNA (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 3,6 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 16,7 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 44,5 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 27,8 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%17,9 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
1,15 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
2,3 yatak/1.000 kişi (2019 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %99,5'i (2022 tahmini) |
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 75,5 yıl |
| Genel | 78,5 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 81,6 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
27,7 yıl (2019 tahmini)
Okul Yaşam Beklentisi (İlkokuldan Yükseköğretime)
| Erkek | 14 yıl (2023 tahmini) |
| Genel | 14 yıl (2023 tahmini) |
| Kadın | 15 yıl (2023 tahmini) |
Anayasa
14 Aralık 1995 (Dayton Barış Anlaşması'nın bir parçası olarak dahil edilmiştir)
Başkent
| Adı | Saraybosna |
| Etimoloji | Ad, Türkçe'de 'saray' veya 'konak' anlamına gelen saray kelimesinden türemektedir |
| Yaz saati | +1 saat; Mart'ın son Pazar günü başlar, Ekim'in son Pazar günü sona erer |
| Saat farkı | UTC+1 (Washington DC'nin 6 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 43 52 K, 18 25 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | Kuzey ve büyük bölge olan Bosna adını Bosna Nehri'nden almaktadır; daha küçük güney bölümü olan Hersek ise Eski Sırpça'da 'dük' anlamına gelen herceg kelimesiyle iyelik eki -ov ve 'ülke' anlamındaki -ina sonekinin birleşiminden türemiş olup 'düklük' anlamına gelmektedir |
| Kısaltma | BiH |
| Eski adlar | Bosna-Hersek Halk Cumhuriyeti; Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti |
| Uzun resmi adı | Yok |
| Kısa resmi adı | Bosna-Hersek |
| Yerel kısa adı | Bosna i Hercegovina |
Ulusal Marş
| Not | Müzik 1999'da kabul edilmiştir; 2009'da önerilen sözler parlamenter komisyon tarafından onaylanmış ancak henüz yürürlüğe girmemiştir; dolayısıyla marş resmen sözsüz kalmaya devam etmektedir |
| Başlık | Drzavna himna Bosne i Hercegovine (Bosna-Hersek Ulusal Marşı) |
| Söz/Müzik | Resmi sözleri yok / Dusan SESTİC |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk sistemi; Anayasa Mahkemesi'nin yasama tasarruflarını denetlemesi
Ulusal Sembol
Altın zambak
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Bosna-Hersek vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Diğer devletle ikili anlaşma şartıyla tanınır |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 8 yıl |
Hükümet Tipi
Parlamenter cumhuriyet
Ulusal Renkler
Mavi, sarı, beyaz
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Federasyon'da 10 kanton mahkemesi ile çok sayıda belediye mahkemesi; Republika Srpska'da yüksek mahkeme, 5 bölge mahkemesi ve çok sayıda belediye mahkemesi |
| En yüksek mahkemeler | Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi (9 üyeden oluşur); Bosna-Hersek Mahkemesi (İdari, İstinaf ve Cezai olmak üzere 3 daire halinde düzenlenmiş 44 ulusal ve 7 uluslararası yargıçtan oluşur; Cezai daire Savaş Suçları Dairesi'ni kapsamaktadır) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Temsilciler Meclisi (Predstavnički dom) |
| Görev süresi | 4 yıl |
| Seçim sistemi | Orantılı temsil |
| Koltuk sayısı | 42 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 16 Şubat 2023 |
| Bir sonraki seçim | Ekim 2026 |
| Seçim sonuçları | SDA: 9; SNSD: 6; SDP: 5; HDZ BiH koalisyonu: 4; DF-GS: 3; NAROD İ PRAVDA: 3; PROS: 3; Diğer: 15 |
| Kadın temsilci oranı | %19 |
Meclis adı
Parlamenter Meclis (Skupstina)
Üst Meclis
| Adı | Halklar Meclisi (Dom Naroda) |
| Görev süresi | 4 yıl |
| Koltuk sayısı | 15 (tamamı atamayla) |
| Son atama tarihi | 2 Ekim 2022 |
| Bir sonraki atama | Şubat 2027 |
| Kadın temsilci oranı | %6,7 |
Bağımsızlık
1 Mart 1992 (Yugoslavya'dan)
Siyasi Partiler
Bağımsız Sosyal Demokratlar İttifakı (SNSD); Boşnak-Hersekli Girişim (BHI KF); Sivil İttifak (GS); Bosna-Hersek Hırvatistan Demokratik Birliği (HDZ-BiH); Demokratik Cephe (DF); Demokratik Birlik (DEMOS); Adalet ve Düzen İçin; Bizim Parti (NS/HC); Demokratik Eylem Partisi (SDA); Demokratik İlerleme Partisi (PDP); Halk ve Adalet Partisi (NiP); Bosna-Hersek Halk Avrupa Birliği (NES); Sırp Demokrat Parti (SDS); Sosyal Demokrat Parti (SDP); Birleşik Srpska (US)
İdari Birimler
3 birinci düzey idari birim: Brčko Bölgesi (etnik açıdan karma); Bosna-Hersek Federasyonu (ağırlıklı olarak Boşnak-Hırvat); Sırp Cumhuriyeti/Republika Srpska (ağırlıklı olarak Sırp)
Ulusal Bayramlar
Bağımsızlık Günü, 1 Mart (1992) ve Devlet Günü, 25 Kasım (1943) — Bosna-Hersek Federasyonu varlığında kutlanır; Zafer Günü, 9 Mayıs (1945) ve Dayton Anlaşması Günü, 21 Kasım (1995) — Republika Srpska varlığında kutlanır
Yürütme Organı
| Kabine | Bakanlar Kurulu, konsey başkanı tarafından aday gösterilir ve devlet düzeyindeki Temsilciler Meclisi tarafından onaylanır |
| Seçim süreci | 3 üyeli başkanlık konseyi (Bosna-Hersek Federasyonu'ndan 1 Boşnak ve 1 Hırvat, Republika Srpska'dan 1 Sırp) doğrudan basit çoğunlukla 4 yıllık görev süresi için seçilir; konsey başkanlığı her 8 ayda bir rotasyonla değişmektedir; Bakanlar Kurulu başkanı Başkanlık Konseyi tarafından atanır ve devlet düzeyindeki Temsilciler Meclisi tarafından onaylanır |
| Son seçim tarihi | 2 Ekim 2022 |
| Bir sonraki seçim | Ekim 2026 |
| Hükümet başkanı | Bakanlar Kurulu Başkanı Borjana KRİSTO (25 Ocak 2023'ten itibaren) |
| Devlet başkanı (Başkanlık Konseyi) | Konsey Başkanı Zeljko KOMSİC (16 Temmuz 2025'ten itibaren; 20 Kasım 2018'den bu yana konsey üyesi - Hırvat koltuk); Denis BECİROVİC (16 Kasım 2022'den itibaren - Boşnak koltuk); Zeljka CVİJANOVİC (16 Kasım 2022'den itibaren - Sırp koltuk) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; çalışıyorsa 16 yaşından itibaren; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (3 kültürel, 2 doğal): Mostar'ın Eski Köprü Bölgesi (k); Višegrad'daki Mehmed Paşa Sokolović Köprüsü (k); Stećci Ortaçağ Mezarlıkları (k); Karpatlar ve Avrupa'nın Diğer Bölgelerindeki Kadim ve İlksel Kayın Ormanları – Janj Ormanı (d); Ravno'daki Vjetrenica Mağarası (d)
ABD'deki Büyükelçilik
| Adres | 2109 E Street NW, Washington, DC 20037 |
| Büyükelçi | Büyükelçi Sven ALKALAJ (30 Haziran 2023'ten itibaren) |
Bosna-Hersek'teki ABD Büyükelçiliği
| Adres | 1 Robert C. Frasure Street, 71000 Sarajevo |
| Büyükelçi | Büyükelçi (boş); Maslahatgüzar John GİNKEL (Eylül 2025'ten itibaren) |
Askeri Not
Bosna-Hersek Silahlı Kuvvetleri (AFBiH) toprak savunması, doğal afet veya diğer acil durumlarda sivil makamlara yardım ve kolektif güvenlik ile barış destek operasyonlarına katılımdan sorumludur; AFBiH'in üç muharebe tugayının her biri kendi etnik toprakları içinde konuşlanmaktadır; genel karargâh Saraybosna'dadır. Bosna-Hersek NATO üyeliğine aday olmakta olup 2006'da NATO'nun Barış İçin Ortaklık (PfP) programına katılmış, 2010'da ise NATO Üyelik Eylem Planı'na davet edilmiştir. AFBiH, NATO'ya katılım ve entegrasyon hazırlığı kapsamında 2017-2027 dönemini kapsayan 10 yıllık savunma modernizasyon ve reform programını sürdürmektedir; AB, NATO ve BM misyonlarına az sayıda askerle katkıda bulunmaktadır. NATO, Bosna-Hersek'in PfP programına desteği ile NATO'ya entegrasyon sürecini yönlendirmek ve EUFOR'a lojistik destek sağlamak amacıyla Saraybosna'da bir askeri karargâh bulundurmaktadır; EUFOR ise 2004'ten bu yana Dayton/Paris Anlaşması'nın uygulamasını denetlemek amacıyla ülkede varlığını sürdürmektedir (2025)
Askeri Harcamalar
| 2024 | GSYİH'nin %0,8'i |
| 2023 | GSYİH'nin %0,8'i |
| 2022 | GSYİH'nin %0,8'i |
| 2021 | GSYİH'nin %0,9'u |
| 2020 | GSYİH'nin %0,9'u |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 10.000 aktif personel (2025)
Askeri Ekipman ve Tedarik
Ordunun envanteri eski Sovyetler Birliği/eski Yugoslavya kaynaklı silah sistemleri ile Türkiye, Birleşik Krallık ve ABD gibi tedarikçilerden alınan daha yeni teçhizatın bileşiminden oluşmaktadır (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Bosna-Hersek Silahlı Kuvvetleri (AFBiH / OSBiH): Kara, Hava ve Hava Savunma kuvvetleri; Harekât Komutanlığı ve Destek Komutanlığı bünyesinde örgütlenmiştir; Güvenlik Bakanlığı bünyesindeki Sınır Polisi (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş arası erkek ve kadınlar için gönüllü askerlik; zorunlu askerlik Ocak 2006'da kaldırılmıştır (2025)
