Libya ve Türkiye Arasındaki Ticaret

Libya, kanıtlanmış ham petrol rezervleri (yaklaşık 48 milyar varil) açısından Afrika'nın en zengin, dünya genelinde ise 9. sırada yer alan bir ülkedir. Petrol ve doğal gaz gelirlerinin GSYİH'nin %90'ından fazlasını oluşturduğu tek ürüne bağımlı bir ekonomidir. 2011'den bu yana süregelen siyasi bölünmüşlük ve çatışmalar ekonomik kalkınmayı ciddi biçimde sekteye uğratmaktadır; ülkenin Trablus merkezli GNU ile Doğu Libya merkezli rakip yönetim arasında fiilen ikiye bölünmüş olması yatırım ortamını olumsuz etkilemektedir.

Türkiye ile Libya arasındaki ticaret ve güvenlik ilişkileri son yıllarda büyük bir önem kazanmıştır. 2023 verilerine göre Türkiye Libya'nın ithalat ortakları arasında %15 payla 2. sıradadır; bu rakam Libya'nın yıllık 33 milyar doları aşan ithalatında Türkiye'nin payının yaklaşık 5 milyar dolar olduğuna işaret etmektedir. Türkiye GNU'ya kapsamlı askeri destek sağlamakta; bu durum ticaret ilişkilerini önemli ölçüde güçlendirmektedir. Türk inşaat, tekstil, gıda ve makine sektörü firmaları Libya pazarında güçlü bir konuma sahiptir. Türkiye Libya'ya hazır giyim, makine, demir-çelik ürünleri, gıda maddeleri ve savunma ekipmanı ihraç etmektedir. 2019'da imzalanan deniz yetki alanları mutabakat muhtırası (MOU) iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı daha da derinleştirmiştir.

Libya Ekonomi Verileri

Bütçe

Gelirler	28,005 milyar dolar (2019 tahmini)
Harcamalar	37,475 milyar dolar (2019 tahmini)

İhracat

Değer

2023	37,753 milyar dolar
2022	39,831 milyar dolar
2021	32,38 milyar dolar

İhracat Ortakları

İtalya %23, Almanya %15, İspanya %9, Fransa %7, Çin %6 (2023)

İhraç Edilen Mallar

Ham petrol, doğal gaz, rafine petrol, altın, hurda demir (2023)

İthalat

Değer

2023	33,284 milyar dolar
2022	27,872 milyar dolar
2021	25,406 milyar dolar

İthalat Ortakları

Çin %17, Türkiye %15, İtalya %8, BAE %8, Mısır %8 (2023)

İthal Edilen Mallar

Rafine petrol, yayın ekipmanları, tütün, hazır giyim, otomobiller (2023)

Sanayiler

Petrol, petrokimyasallar, alüminyum, demir-çelik, gıda işleme, tekstil, el sanatları, çimento

İş Gücü

2,585 milyon (2024 tahmini)

Tarım Ürünleri

Patates, soğan, karpuz, domates, hurma, zeytin, süt, tavuk, buğday, sebzeler (2023)

İşsizlik Oranı

2024	%18,7
2023	%18,8
2022	%19,3

Cari Hesap Dengesi

2023	1,865 milyar dolar
2022	9,607 milyar dolar
2021	5,675 milyar dolar

Genel Değerlendirme

Üst-orta gelirli, fosil yakıt bazlı Kuzey Afrika ekonomisi; COVID-19 ve 2020 petrol ablukası nedeniyle %31 ekonomik daralma; azalan kamu harcamaları; merkez bankasının para birimini devalüe etmek zorunda kalması; kamu maaşları harcamaların %60'ından fazlasını oluşturmaktadır

Kişi Başına GSYİH

2024	12.300 dolar
2023	12.500 dolar
2022	11.500 dolar

GSYİH Büyüme Hızı

2024	%-0,6
2023	%10,2
2022	%-8,3

GSYİH (Resmi Döviz Kuru)

46,636 milyar dolar (2024 tahmini)

Döviz Rezervleri ve Altın

2024	92,894 milyar dolar
2023	92,427 milyar dolar
2022	86,683 milyar dolar

Sanayi Üretim Büyüme Hızı

%-5,8 (2024 tahmini)

Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi

Sanayi	%68,3 (2024 tahmini)
Hizmetler	%34,3 (2024 tahmini)
Tarım	%1,7 (2024 tahmini)

Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)

Kadın	%68,8
Genel	%49,5 (2024 tahmini)
Erkek	%41,5

Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)

2024	%2,1
2023	%2,4
2022	%4,5

Döviz Kuru (Libya Dinarı / ABD Doları)

2024	4,832
2023	4,813
2022	4,813
2021	4,514
2020	1,389

Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH

2024	90,609 milyar dolar
2023	91,161 milyar dolar
2022	82,756 milyar dolar

Libya Halk ve Toplum Verileri

Diller

Arapça (resmi), İtalyanca, İngilizce (büyük şehirlerde yaygın olarak anlaşılmaktadır); Tamazight (Nafusi, Ghadamis, Suknah, Awjilah, Tamasheq)

Dinler

Müslüman (resmi; neredeyse tamamı Sünni)	%96,6
Hristiyan	%2,7
Budist, Hindu, Yahudi, Halk dini ve diğerleri	<%1 (2020 tahmini)

Milliyet

İsim	Libyalı(lar)
Sıfat	Libya

Kentleşme

Kentleşme hızı	Yıllık %1,45 değişim (2020-25 tahmini)
Kentsel nüfus oranı	Toplam nüfusun %81,6'sı (2023)

Medyan Yaş

Erkek	26,3 yıl
Genel	26,4 yıl (2025 tahmini)
Kadın	26,2 yıl

Doğum Oranı

19,83 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)

Etnik Gruplar

Amazigh ve Arap	%97
Diğer	%3 (Mısırlı, Rum, Hintli, İtalyan, Maltız, Pakistanlı, Tunuslu ve Türk dahil)

Toplam Nüfus

Erkek	3.747.364
Genel	7.361.263 (2024 tahmini)
Kadın	3.613.899

Yaş Yapısı

15-64 yaş	%63,2 (Erkek: 2.385.152 / Kadın: 2.263.780)
0-14 yaş	%32,3 (Erkek: 1.211.087 / Kadın: 1.165.648)
65 yaş ve üzeri	%4,6 (Erkek: 151.125 / Kadın: 184.471) (2024 tahmini)

Ölüm Oranı

3,48 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)

Cinsiyet Oranı

Doğumda	1,05 erkek/kadın
Toplam nüfus	1,04 erkek/kadın (2024 tahmini)

Net Göç Hızı

-2,89 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)

Hekim Yoğunluğu

2,04 hekim/1.000 kişi (2017)

Anne Ölüm Oranı

59 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)

Bebek Ölüm Oranı

Erkek	12,1 ölüm/1.000 canlı doğum
Genel	10,4 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini)
Kadın	9,3 ölüm/1.000 canlı doğum

İçme Suyu Erişimi

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %99,9'u (2022 tahmini)

Nüfus Artış Hızı

%1,35 (2025 tahmini)

Sağlık Harcamaları

Ulusal bütçenin yüzdesi

Ulusal bütçenin %5,1'i (2022 tahmini)

Büyük Kentsel Alanlar

1,183 milyon - TRABLUS (başkent); 984.000 - Misrata; 859.000 - Bingazi (2023)

Bağımlılık Oranları

Potansiyel destek oranı	13,9 (2024 tahmini)
Genç bağımlılık oranı	51,1 (2024 tahmini)
Toplam bağımlılık oranı	58,3 (2024 tahmini)
Yaşlı bağımlılık oranı	7,2 (2024 tahmini)

Yetişkin Obezite Oranı

%32,5 (2016)

Toplam Doğurganlık Hızı

2,96 çocuk/kadın (2025 tahmini)

Hastane Yatağı Yoğunluğu

3,2 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)

Sanitasyon Tesislerine Erişim

İyileştirilmiş - toplam

Nüfusun %99,3'ü (2022 tahmini)

Alkol Tüketimi (Kişi Başına)

0,01 litre (fiilen yasak)

Doğumda Beklenen Yaşam Süresi

Erkek	75,5 yıl
Genel	77,7 yıl (2024 tahmini)
Kadın	80 yıl

5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar

%4,3 (2022 tahmini)

Libya Hükümet Verileri

Anayasa

Önceki: 1951, 1977, 2011 (geçici); 2011'den bu yana süregelen siyasi istikrarsızlık nedeniyle kalıcı anayasa oluşturulamamıştır

Başkent

Adı	Trablus (Tarabulus)
Etimoloji	Ad, Yunanca tri (üç) ve polis (şehir) sözcüklerinden türemektedir
Saat farkı	UTC+2 (Washington DC'nin 7 saat ilerisinde)
Coğrafi koordinatlar	32 53 K, 13 10 D

Ülke Adı

Etimoloji	Ad muhtemelen MÖ 13. yüzyıl metinlerinde ilk kez anılan bir Kuzey Afrika kabilesi olan Libu'dan türemiştir; eski Yunanlılar ve Romalılar bu adı Mısır'ın batısındaki tüm Kuzey Afrika kıyısı için kullandılar
Uzun resmi adı	Libya Devleti
Kısa resmi adı	Libya
Yerel kısa adı	Libiya

Ulusal Marş

Başlık	Libya, Libya, Libya
Söz/Müzik	Al Bashir AL AREBİ / Mohamad Abdel WAHAB
Kabul tarihi	1951; 1969'da KADDAFI iktidara geldiğinde değiştirilmiş, 2011'de bazı sözlerinde düzenleme yapılarak yeniden kabul edilmiştir

Hukuk Sistemi

Libya'nın devrim sonrası sistemi devlet ve devlet dışı aktörler tarafından şekillendirilmekte olup geçiş sürecindedir

Ulusal Bayram

Kurtuluş Günü, 23 Ekim (2011)

Vatandaşlık

Soydan vatandaşlık	En az bir ebeveyn veya büyükebeveynin Libya vatandaşı olması gerekmektedir
Çifte vatandaşlık	Tanınmaz
Doğumla vatandaşlık	Hayır
Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı	3 ila 5 yıl arasında değişmektedir

Hükümet Tipi

Geçiş döneminde

Ulusal Renkler

Kırmızı, siyah, yeşil

Yargı Organı

En yüksek mahkemeler

Libya'nın yargı sistemi; Yüksek Mahkeme, Trablus, Bingazi ve Sebha'da bulunan merkezi üst mahkemeler ve alt mahkemeler dizisinden oluşmaktadır

Yasama Organı

Yapı	Tek meclisli
Meclis adı	Temsilciler Meclisi (Majlis Al-Nuwaab)
Koltuk sayısı	200 (tamamı doğrudan seçimle)
Son seçim tarihi	25 Haziran 2014
Bir sonraki seçim	Aralık 2026 (hedef)
Kadın temsilci oranı	%16,5

Bağımsızlık

24 Aralık 1951 (BM vesayetinden)

İdari Birimler

22 il

Ulusal Semboller

Yıldız ve hilal, şahin

Yürütme Organı

Not	24 Aralık 2021'de planlanmış ilk doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimi yapılamamış; seçimler için yeni bir tarih belirlenmemiştir
Devlet başkanı	Cumhurbaşkanlığı Konseyi Başkanı Mohammed al-MANFİ (5 Şubat 2021'den itibaren)
Hükümet başkanı	GNU Geçici Başbakanı Abd-al-Hamid DUBAYBAH (5 Şubat 2021'den itibaren)

Oy Kullanma Hakkı

18 yaş; evrensel

UNESCO Dünya Mirası

5 alan (tamamı kültürel): Kyrene Arkeolojik Alanı; Leptis Magna Arkeolojik Alanı; Sabratha Arkeolojik Alanı; Tadrart Acacus Kaya Sanatı Alanları; Ghadamès Eski Şehri

Libya Askeri ve Güvenlik Verileri

Askeri Not

GNU'ya bağlı batı cephesi kuvvetleri ile LNA kuvvetleri, Sirte şehrinin batısındaki tahkimatlı bir kontrol hattıyla ayrılmaktadır. Türkiye, askeri eğitmenler, mühimmat, silah ve insansız hava araçları dahil olmak üzere GNU kuvvetlerine destek sağlamaktadır; Rusya, BAE ve Mısır ise LNA'nın başlıca destekçileri olmuştur (2025)

Askeri Ekipman

Hem GNU hem de LNA kuvvetleri ağırlıklı olarak Rus veya Sovyet kökenli silahlarla donatılmıştır; son yıllarda Türkiye GNU'ya başlıca silah tedarikçisi olmuştur; LNA ise Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden teçhizat almıştır (2025)

Askeri Harcamalar

Not	Veriler mevcut değildir

Askeri Personel Gücü

Not	Tahminler mevcut değildir

Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri

Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti'nin (GNU) Libya Silahlı Kuvvetleri; nominal olarak entegre edilmiş ve yarı düzenli birlikler, kabile silahlı grupları ve milisler, sivil gönüllüler ve yabancı askeri müteahhitlerden oluşan kara, hava ve deniz/sahil güvenlik kuvvetleri; Doğu Libya merkezli Ulusal Libya Ordusu (LNA) (2025)