Libya
Kuzey Afrika; Mısır, Tunus ve Cezayir arasında Akdeniz kıyısı
Libya ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Libya arasındaki ticaret ve güvenlik ilişkileri son yıllarda büyük bir önem kazanmıştır. 2023 verilerine göre Türkiye Libya'nın ithalat ortakları arasında %15 payla 2. sıradadır; bu rakam Libya'nın yıllık 33 milyar doları aşan ithalatında Türkiye'nin payının yaklaşık 5 milyar dolar olduğuna işaret etmektedir. Türkiye GNU'ya kapsamlı askeri destek sağlamakta; bu durum ticaret ilişkilerini önemli ölçüde güçlendirmektedir. Türk inşaat, tekstil, gıda ve makine sektörü firmaları Libya pazarında güçlü bir konuma sahiptir. Türkiye Libya'ya hazır giyim, makine, demir-çelik ürünleri, gıda maddeleri ve savunma ekipmanı ihraç etmektedir. 2019'da imzalanan deniz yetki alanları mutabakat muhtırası (MOU) iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı daha da derinleştirmiştir.
Bütçe
| Gelirler | 28,005 milyar dolar (2019 tahmini) |
| Harcamalar | 37,475 milyar dolar (2019 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2023 | 37,753 milyar dolar |
| 2022 | 39,831 milyar dolar |
| 2021 | 32,38 milyar dolar |
İhracat Ortakları
İtalya %23, Almanya %15, İspanya %9, Fransa %7, Çin %6 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Ham petrol, doğal gaz, rafine petrol, altın, hurda demir (2023)
İthalat
Değer
| 2023 | 33,284 milyar dolar |
| 2022 | 27,872 milyar dolar |
| 2021 | 25,406 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Çin %17, Türkiye %15, İtalya %8, BAE %8, Mısır %8 (2023)
İthal Edilen Mallar
Rafine petrol, yayın ekipmanları, tütün, hazır giyim, otomobiller (2023)
Sanayiler
Petrol, petrokimyasallar, alüminyum, demir-çelik, gıda işleme, tekstil, el sanatları, çimento
İş Gücü
2,585 milyon (2024 tahmini)
Tarım Ürünleri
Patates, soğan, karpuz, domates, hurma, zeytin, süt, tavuk, buğday, sebzeler (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %18,7 |
| 2023 | %18,8 |
| 2022 | %19,3 |
Cari Hesap Dengesi
| 2023 | 1,865 milyar dolar |
| 2022 | 9,607 milyar dolar |
| 2021 | 5,675 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Üst-orta gelirli, fosil yakıt bazlı Kuzey Afrika ekonomisi; COVID-19 ve 2020 petrol ablukası nedeniyle %31 ekonomik daralma; azalan kamu harcamaları; merkez bankasının para birimini devalüe etmek zorunda kalması; kamu maaşları harcamaların %60'ından fazlasını oluşturmaktadır
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 12.300 dolar |
| 2023 | 12.500 dolar |
| 2022 | 11.500 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %-0,6 |
| 2023 | %10,2 |
| 2022 | %-8,3 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
46,636 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2024 | 92,894 milyar dolar |
| 2023 | 92,427 milyar dolar |
| 2022 | 86,683 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%-5,8 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Sanayi | %68,3 (2024 tahmini) |
| Hizmetler | %34,3 (2024 tahmini) |
| Tarım | %1,7 (2024 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Kadın | %68,8 |
| Genel | %49,5 (2024 tahmini) |
| Erkek | %41,5 |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %2,1 |
| 2023 | %2,4 |
| 2022 | %4,5 |
Döviz Kuru (Libya Dinarı / ABD Doları)
| 2024 | 4,832 |
| 2023 | 4,813 |
| 2022 | 4,813 |
| 2021 | 4,514 |
| 2020 | 1,389 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 90,609 milyar dolar |
| 2023 | 91,161 milyar dolar |
| 2022 | 82,756 milyar dolar |
Diller
Arapça (resmi), İtalyanca, İngilizce (büyük şehirlerde yaygın olarak anlaşılmaktadır); Tamazight (Nafusi, Ghadamis, Suknah, Awjilah, Tamasheq)
Dinler
| Müslüman (resmi; neredeyse tamamı Sünni) | %96,6 |
| Hristiyan | %2,7 |
| Budist, Hindu, Yahudi, Halk dini ve diğerleri | <%1 (2020 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Libyalı(lar) |
| Sıfat | Libya |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,45 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %81,6'sı (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 26,3 yıl |
| Genel | 26,4 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 26,2 yıl |
Doğum Oranı
19,83 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
| Amazigh ve Arap | %97 |
| Diğer | %3 (Mısırlı, Rum, Hintli, İtalyan, Maltız, Pakistanlı, Tunuslu ve Türk dahil) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 3.747.364 |
| Genel | 7.361.263 (2024 tahmini) |
| Kadın | 3.613.899 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %63,2 (Erkek: 2.385.152 / Kadın: 2.263.780) |
| 0-14 yaş | %32,3 (Erkek: 1.211.087 / Kadın: 1.165.648) |
| 65 yaş ve üzeri | %4,6 (Erkek: 151.125 / Kadın: 184.471) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
3,48 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,04 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-2,89 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
2,04 hekim/1.000 kişi (2017)
Anne Ölüm Oranı
59 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 12,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 10,4 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 9,3 ölüm/1.000 canlı doğum |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %99,9'u (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%1,35 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %5,1'i (2022 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
1,183 milyon - TRABLUS (başkent); 984.000 - Misrata; 859.000 - Bingazi (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 13,9 (2024 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 51,1 (2024 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 58,3 (2024 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 7,2 (2024 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%32,5 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,96 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
3,2 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %99,3'ü (2022 tahmini) |
Alkol Tüketimi (Kişi Başına)
0,01 litre (fiilen yasak)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 75,5 yıl |
| Genel | 77,7 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 80 yıl |
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%4,3 (2022 tahmini)
Anayasa
Önceki: 1951, 1977, 2011 (geçici); 2011'den bu yana süregelen siyasi istikrarsızlık nedeniyle kalıcı anayasa oluşturulamamıştır
Başkent
| Adı | Trablus (Tarabulus) |
| Etimoloji | Ad, Yunanca tri (üç) ve polis (şehir) sözcüklerinden türemektedir |
| Saat farkı | UTC+2 (Washington DC'nin 7 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 32 53 K, 13 10 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | Ad muhtemelen MÖ 13. yüzyıl metinlerinde ilk kez anılan bir Kuzey Afrika kabilesi olan Libu'dan türemiştir; eski Yunanlılar ve Romalılar bu adı Mısır'ın batısındaki tüm Kuzey Afrika kıyısı için kullandılar |
| Uzun resmi adı | Libya Devleti |
| Kısa resmi adı | Libya |
| Yerel kısa adı | Libiya |
Ulusal Marş
| Başlık | Libya, Libya, Libya |
| Söz/Müzik | Al Bashir AL AREBİ / Mohamad Abdel WAHAB |
| Kabul tarihi | 1951; 1969'da KADDAFI iktidara geldiğinde değiştirilmiş, 2011'de bazı sözlerinde düzenleme yapılarak yeniden kabul edilmiştir |
Hukuk Sistemi
Libya'nın devrim sonrası sistemi devlet ve devlet dışı aktörler tarafından şekillendirilmekte olup geçiş sürecindedir
Ulusal Bayram
Kurtuluş Günü, 23 Ekim (2011)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveyn veya büyükebeveynin Libya vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 3 ila 5 yıl arasında değişmektedir |
Hükümet Tipi
Geçiş döneminde
Ulusal Renkler
Kırmızı, siyah, yeşil
Yargı Organı
| En yüksek mahkemeler | Libya'nın yargı sistemi; Yüksek Mahkeme, Trablus, Bingazi ve Sebha'da bulunan merkezi üst mahkemeler ve alt mahkemeler dizisinden oluşmaktadır |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Temsilciler Meclisi (Majlis Al-Nuwaab) |
| Koltuk sayısı | 200 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 25 Haziran 2014 |
| Bir sonraki seçim | Aralık 2026 (hedef) |
| Kadın temsilci oranı | %16,5 |
Bağımsızlık
24 Aralık 1951 (BM vesayetinden)
İdari Birimler
22 il
Ulusal Semboller
Yıldız ve hilal, şahin
Yürütme Organı
| Not | 24 Aralık 2021'de planlanmış ilk doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimi yapılamamış; seçimler için yeni bir tarih belirlenmemiştir |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanlığı Konseyi Başkanı Mohammed al-MANFİ (5 Şubat 2021'den itibaren) |
| Hükümet başkanı | GNU Geçici Başbakanı Abd-al-Hamid DUBAYBAH (5 Şubat 2021'den itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (tamamı kültürel): Kyrene Arkeolojik Alanı; Leptis Magna Arkeolojik Alanı; Sabratha Arkeolojik Alanı; Tadrart Acacus Kaya Sanatı Alanları; Ghadamès Eski Şehri
Askeri Not
GNU'ya bağlı batı cephesi kuvvetleri ile LNA kuvvetleri, Sirte şehrinin batısındaki tahkimatlı bir kontrol hattıyla ayrılmaktadır. Türkiye, askeri eğitmenler, mühimmat, silah ve insansız hava araçları dahil olmak üzere GNU kuvvetlerine destek sağlamaktadır; Rusya, BAE ve Mısır ise LNA'nın başlıca destekçileri olmuştur (2025)
Askeri Ekipman
Hem GNU hem de LNA kuvvetleri ağırlıklı olarak Rus veya Sovyet kökenli silahlarla donatılmıştır; son yıllarda Türkiye GNU'ya başlıca silah tedarikçisi olmuştur; LNA ise Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden teçhizat almıştır (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | Veriler mevcut değildir |
Askeri Personel Gücü
| Not | Tahminler mevcut değildir |
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti'nin (GNU) Libya Silahlı Kuvvetleri; nominal olarak entegre edilmiş ve yarı düzenli birlikler, kabile silahlı grupları ve milisler, sivil gönüllüler ve yabancı askeri müteahhitlerden oluşan kara, hava ve deniz/sahil güvenlik kuvvetleri; Doğu Libya merkezli Ulusal Libya Ordusu (LNA) (2025)
