Özbekistan
Orta Asya; Türkmenistan'ın kuzeyinde, Kazakistan'ın güneyinde
Özbekistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Özbekistan arasındaki ticaret ve yatırım ilişkileri, ortak Türk dili ve kültürel bağlara da dayanan köklü bir temel üzerine inşa edilmiştir. İkili ticaret hacminin 3-5 milyar dolar bandında olduğu ve artma eğilimini koruduğu tahmin edilmektedir. Türkiye, Özbekistan'a başta inşaat malzemeleri ve hizmetleri, makine ve ekipman, tekstil ve deri makineleri, gıda ve tüketim malları ile savunma sistemleri ve insansız hava araçları ihraç etmektedir. Özbekistan ise Türkiye'ye ham pamuk ve iplik, altın ve değerli metaller, kimyasallar, meyve ve sebze ile alüminyum ve çelik ürünleri ihraç etmektedir. Türk inşaat ve müteahhitlik firmaları Özbekistan'ın altyapı, konut ve ticari gayrimenkul sektörlerinde milyarlarca dolarlık proje üstlenmiş durumdadır. Türkiye Diyanet İşleri ile kültürel ve eğitim işbirliği, Türk Eximbank kredi hatları ve YTB burs programları da iki ülke arasındaki çok boyutlu ilişkilerin önemli unsurlarını oluşturmaktadır.
Döviz
Özbek Somu (UZS) / ABD Doları
İhracat
| İhracat Ortakları | Rusya ~%18, Çin ~%16, Kazakistan ~%9, Türkiye ~%9, Kırgızistan ~%6 (tahmin) |
| İhraç Edilen Mallar | Altın, doğalgaz, pamuk elyafı ve ipliği, bakır, gıda ürünleri, makine ve ekipman, kimyasallar |
İthalat
| İthalat Ortakları | Çin ~%25, Rusya ~%20, Kazakistan ~%10, Güney Kore ~%8, Türkiye ~%6 (tahmin) |
| İthal Edilen Mallar | Makine ve ekipman, gıda ürünleri, kimyasallar, metalürji ürünleri, petrol ve petrol ürünleri, elektronik, otomobiller |
Sanayiler
Tekstil, gıda işleme, makine imalatı, metalurji, madencilik, hidrokarbon çıkarımı, kimyasallar
İş Gücü
13,974 milyon (2024 tahmini)
Tarım Ürünleri
Süt, buğday, pamuk, patates, havuç/şalgam, domates, üzüm, karpuz, sebzeler, elmalar (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %4,5 |
| 2023 | %4,5 |
| 2022 | %4,5 |
Genel Değerlendirme
Alt-orta gelirli Orta Asya ekonomisi; başlıca doğalgaz, pamuk ve altın ihracatçısı; devlet mülkiyetindeki sektörün baskınlığını azaltmak, yabancı yatırımı çekmek ve pamuk üretiminin sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik devam eden reform çabaları
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 10.500 dolar |
| 2023 | 10.000 dolar |
| 2022 | 9.600 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %6,5 |
| 2023 | %6,3 |
| 2022 | %6 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
114,965 milyar dolar (2024 tahmini)
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%7,2 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %45,2 (2024 tahmini) |
| Sanayi | %31,8 (2024 tahmini) |
| Tarım | %18,3 (2024 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %9,6 |
| 2023 | %10 |
| 2022 | %11,4 |
Harcama Türüne Göre GSYİH Bileşimi
| Sabit sermaye yatırımı | %37,1 (2024 tahmini) |
| İhracat (mal ve hizmet) | %22,8 (2024 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %13,9 (2024 tahmini) |
| Hane halkı tüketimi | %68 (2024 tahmini) |
| İthalat (mal ve hizmet) | -%38 (2024 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 379,989 milyar dolar |
| 2023 | 356,797 milyar dolar |
| 2022 | 335,678 milyar dolar |
Diller
Özbekçe (resmi) %74,3; Rusça %14,2; Tacikçe %4,4; Diğer %7,1
Dinler
| Müslüman (çoğunlukla Sünni) | %88 |
| Doğu Ortodoks | %9 |
| Diğer | %3 |
Milliyet
| İsim | Özbekistanlı |
| Sıfat | Özbekistanlı |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %1,25 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %50,5'i (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 28,1 yıl |
| Genel | 29,2 yıl (2025 tahmini) — genç bir nüfus yapısı |
| Kadın | 29,8 yıl |
Doğum Oranı
18,93 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Özbek %83,8; Tacik %4,8; Kazak %2,5; Rus %2,3; Karakalpak %2,2; Tatar %1,5; Diğer %2,9 (2017 tahmini)
Okuryazarlık
| Erkek | %100 |
| Kadın | %100 |
| Toplam nüfus | %100 (2022 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 18.576.048 |
| Genel | 37.015.151 (2025 tahmini) |
| Kadın | 18.439.103 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %63,7 (Erkek: 11.649.017 / Kadın: 11.617.411) |
| 0-14 yaş | %29,6 (Erkek: 5.597.947 / Kadın: 5.213.403) |
| 65 yaş ve üzeri | %6,7 (Erkek: 1.077.849 / Kadın: 1.364.966) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
5 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,08 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,01 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,31 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Çocuk Evliliği
| 18 yaşına kadar evlenen kadınlar | %3,4 (2022) |
| 15 yaşına kadar evlenen kadınlar | %0,2 (2022) |
Hekim Yoğunluğu
2,81 hekim/1.000 kişi (2021)
Anne Ölüm Oranı
26 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 21,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 17,6 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 15,1 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %30,2 (2025 tahmini) |
| Genel | %15,4 (2025 tahmini) |
| Kadın | %1 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %5,5'i (2023 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %22,1'i (2024 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| Kırsal | %95,2 |
| Kentsel | %98 |
| Genel | Nüfusun %96,6'sı (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%1,26 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %7,7'si (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %7,1'i (2022 tahmini) |
Okul Yaşam Beklentisi
| Erkek | 13 yıl |
| Genel | 13 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 13 yıl |
Büyük Kentsel Alanlar
2,603 milyon - TAŞKENT (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 9 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 46,3 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 57,3 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 11,1 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%16,6 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,6 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
4,9 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
Nüfusun %98,4'ü (2022 tahmini)
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%74,7 (2022 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 73,6 yıl |
| Genel | 76,2 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 79 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
23,7 yıl (2019 tahmini)
5 Yaş Altı Çocuklarda Yetersiz Beslenme
%1,8 (2021 tahmini)
Anayasa
Birkaç önceki anayasa; son anayasa 8 Aralık 1992'de kabul edilmiştir
Başkent
| Adı | Taşkent (Toshkent) |
| Etimoloji | Antik kentin güncel adı ilk kez 11. yüzyılda kullanılmış olup Soğdca (Türkçe) tash (taş) ve kent (şehir) sözcüklerinden oluşmaktadır; şehrin ilk kaydı M.Ö. 5.-4. yüzyıla dayanmakta ve Chach ya da Shash olarak geçmektedir |
| Saat farkı | UTC+5 (Washington DC'nin 10 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 41 19 K, 69 15 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Özbek Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti |
| Etimoloji | Ad, yerel halk olan Özbeklerden gelmektedir; Özbek adının, Moğol lideri Ghiyath ad-Din Muhammed ÖZBEK'ten türediği düşünülmektedir; Farsça -stan son eki 'ülke' anlamına gelmektedir |
| Uzun resmi adı | Özbekistan Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | O'zbekiston Respublikasi |
| Kısa resmi adı | Özbekistan |
| Yerel kısa adı | O'zbekiston |
Ulusal Marş
| Başlık | O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi (Özbekistan Cumhuriyeti'nin Devlet Marşı) |
| Söz/Müzik | Abdulla ARİPOV / Mutal BURHANOV |
| Kabul tarihi | 1992; Sovyet dönemine ait müzik korunmuş, yeni sözler yazılmıştır |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 1 Eylül (1991)
Ulusal Sembol
Humo (efsanevi kuş)
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Özbekistan vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti; oldukça otoriter
Ulusal Renkler
Mavi, beyaz, kırmızı, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Bölgesel, ilçe, şehir ve ilçe mahkemeleri |
| Yargıç seçimi | Yüksek mahkeme yargıçları cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir ve Oliy Majlis Senatosu tarafından onaylanır; tek dönem 10 yıllık görev süresi |
| En yüksek mahkeme | Yüksek Mahkeme (67 yargıç; idari, medeni, cezai ve ekonomik bölümler halinde örgütlenmiş); Anayasa Mahkemesi (7 yargıç) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Yasama Meclisi (Qonunchilik palatasi) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Karma sistem |
| Koltuk sayısı | 150 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 7-12 Kasım 2024 |
| Bir sonraki seçim | Ekim 2029 |
| Seçim sonuçları | UzLiDeP (MİRZİYOYEV'in Liberal Demokrat Partisi): 64; Milliy Tiklanish: 29; Adolat (SDP): 21; XDP (Halk Demokrat Partisi): 20; Ekoloji Partisi: 16 |
| Kadın temsilci oranı | %38 |
Meclis adı
Yüksek Meclis (Oliy Majlis)
Üst Meclis
| Adı | Senato |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Koltuk sayısı | 65 (56 dolaylı seçimle; 9 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 27 Ekim 2024 |
| Bir sonraki seçim | Kasım 2029 |
| Kadın temsilci oranı | %24,6 |
Bağımsızlık
1 Eylül 1991 (Sovyetler Birliği'nden)
Siyasi Partiler
Özbekistan Liberal Demokrat Partisi (UzLiDep); Halk Demokrat Partisi (PDP); Milliy Tiklanish (Ulusal Yeniden Doğuş) Demokrat Partisi; Adolat Sosyal Demokrat Partisi; Özbekistan Ekoloji Partisi
İdari Birimler
12 il (viloyat), 1 özerk cumhuriyet (Karakalpakstan) ve 3 şehir (Taşkent Şehri, Semerkant Şehri, Namangan Şehri)
Yürütme Organı
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı, gerekirse 2 turlu mutlak çoğunluk halk oylamasıyla doğrudan seçilmektedir; 7 yıllık görev süresi, ikinci dönem için yeniden seçilebilir |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Shavkat MİRZİYOYEV (14 Aralık 2016'dan itibaren) |
| Son seçim tarihi | 9 Temmuz 2023 |
| Bir sonraki seçim | 2030 |
| Seçim sonuçları | 2023: MİRZİYOYEV ani seçimde yeniden seçildi; oy oranı — MİRZİYOYEV (LDPU) %87,7; Maxmudova (Adolat) %4,5; İnoyatov (PDP) %4; Xamzayev (Ekoloji Partisi) %3,8 |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Abdulla ARİPOV (14 Aralık 2016'dan itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
7 alan (5 kültürel, 2 doğal): İçan Kale (k); Tarihi Buhara (k); Tarihi Şahrisabz (k); Semerkant — Kültürlerin Kavşağı (k); Batı Tian Şan (d); Turan'ın Soğuk Kış Çölleri (d); İpek Yolları: Zerafshan-Karakum Koridoru (k)
Askeri Not
Özbekistan, Orta Asya'nın en büyük askeri gücüne sahip ülkesidir. Ülke, 2012'de CSTO'dan (Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü) ayrılmış ve Batı ile denge politikasını sürdürmektedir. Türkiye ile Özbekistan arasında güçlü bir savunma işbirliği mevcuttur: Türk savunma firmaları Baykar (Bayraktar TB2 insansız hava aracı), ASELSAN ve Roketsan ile çeşitli anlaşmalar imzalanmıştır. Ortak askeri tatbikatlar ve savunma sanayii işbirliği, iki ülkenin stratejik ortaklığının temel bileşenleri arasında yer almaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | GSYİH'nin yaklaşık %3,5-4'ü (2024 tahmini) |
Askeri Personel Gücü
Yaklaşık 48.000-65.000 aktif personel (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Özbekistan Silahlı Kuvvetleri: Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Hava Savunması; Ulusal Muhafız; İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Polis ve İç Kuvvetler; Devlet Güvenlik Servisi (SGU) (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
18-27 yaş; 12 ay zorunlu askerlik (2025)
