Yemen
Orta Doğu; Arabistan Denizi, Aden Körfezi ve Kızıldeniz kıyısında; Umman ile Suudi Arabistan arasında
Yemen ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Yemen arasındaki ticaret ve insani ilişkiler özel bir anlam taşımaktadır. Türkiye, özellikle Aden merkezli tanınan hükümeti ile yakın siyasi ve insani ilişkiler sürdürmekte; diplomatik süreçlerde Yemenli taraflar arasında arabuluculuk rolü üstlenmektedir. İnsani yardım ve kalkınma alanındaki iş birliğinin yanı sıra ticari ilişkiler de sürmektedir. Yemen'in gıda güvensizliği ve büyük ölçekli insani ihtiyaçlarını göz önünde bulundurduğunda, Türkiye'nin tahıl ve gıda ihracatı kritik bir önem kazanmaktadır. İki ülke arasındaki ticaret hacminin önemli insani yardım bileşenleriyle birlikte 200-400 milyon dolar düzeyinde seyrettiği tahmin edilmektedir.
Döviz
Yemen Riyali (YER) / ABD Doları — para birimi değer kaybı ve çift döviz kuru sistemi
İhracat
| İhracat Ortakları | Çin, Hindistan, Tayland, BAE (savaş öncesi dönem verilerine göre) |
| İhraç Edilen Mallar | Ham petrol, kafasuz karides, kuru ve tuzlu balık, sıvılaştırılmış doğalgaz |
İthalat
| İthalat Ortakları | BAE, Çin, Türkiye, Hindistan, Suudi Arabistan (tahmin) |
| İthal Edilen Mallar | Gıda maddesi ve tahıllar, hayvan ürünleri, şeker, bitkisel yağ, sıvılaştırılmış petrol gazı |
Sanayiler
Ham petrol üretimi ve petrol rafinerisi; pamuk tekstili, deri ürünleri, gıda işleme, el sanatları, alüminyum ürünleri, çimento, ticari gemi onarımı ve doğalgaz üretimi küçük ölçekli
İş Gücü
7,848 milyon (2024 tahmini)
Tarım Ürünleri
Mango/guava, patates, süt, soğan, baharat, tavuk, sorgum, karpuz, domates, üzüm (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %17,1 — gerçek işsizlik çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir |
Genel Değerlendirme
Düşük gelirli Orta Doğu ekonomisi; altyapı, ticaret ve ekonomik kurumlar iç savaşla yıkıma uğradı; azalan rezervlerle petrol/gazı bağımlı ekonomi; yaygın yoksulluk, gıda güvensizliği ve işsizlik; yüksek enflasyon; dünyanın en ağır insani krizlerinden biri
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 200 dolar |
| 2023 | 200 dolar |
| 2022 | 300 dolar — dünyanın en düşük kişi başına gelir düzeylerinden biri |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2018 | %0,8 |
| 2017 | %-5,1 |
| 2016 | %-9,4 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
8,278 milyar dolar (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %41,8 (2018 tahmini) |
| Tarım | %28,7 (2018 tahmini) |
| Sanayi | %25,4 (2018 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2022 | %29,1 |
| 2021 | %26 |
| 2020 | %19,6 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 18,719 milyar dolar |
| 2023 | 18,908 milyar dolar |
| 2022 | 19,294 milyar dolar |
Diller
Arapça (resmi)
Dinler
| Müslüman (resmi) | %99,1 (vatandaşların tamamına yakını; tahminen %65 Sünni, %35 Şii) |
| Diğer | %0,9 (Yahudi, Bahai, Hindu ve Hristiyan; büyük bölümü mülteci veya geçici yabancı sakinlerdir) (2020 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Yemenli(ler) |
| Sıfat | Yemenli |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %3,71 değişim (2015-20 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %39,8'i (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 21,9 yıl |
| Genel | 20,5 yıl (2025 tahmini) — dünya ortalamasının oldukça altında |
| Kadın | 22,2 yıl |
Doğum Oranı
29,07 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Büyük çoğunluğu Arap; Afro-Arap, Güney Asyalı, Avrupalı azınlıklar da bulunmaktadır
Okuryazarlık
| Kadın okuryazarlığı | %54,1 (2023 tahmini) — erkek verisi eksik; büyük cinsiyet uçurumu |
Toplam Nüfus
| Erkek | 17.275.539 |
| Genel | 34.505.496 (2025 tahmini) |
| Kadın | 17.229.957 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %62,2 (Erkek: 10.112.603 / Kadın: 9.865.805) |
| 0-14 yaş | %34,4 (Erkek: 5.622.998 / Kadın: 5.430.285) — genç nüfus yapısı |
| 65 yaş ve üzeri | %3,4 (Erkek: 485.538 / Kadın: 623.214) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
6,21 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Toplam nüfus | 1,02 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,65 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
0,10 hekim/1.000 kişi (2023) — kritik düzeyde düşük
Anne Ölüm Oranı
118 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini) — iç savaşın etkisiyle yüksek
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 49,9 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 42,4 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 39 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %33,1 (2025 tahmini) |
| Genel | %20,2 (2025 tahmini) |
| Kadın | %7,3 (2025 tahmini) |
Erken Yaşta Evlilik
| 18 yaşından önce evlenen kadın | %29,6 (2023) |
| 15 yaşından önce evlenen kadın | %6,5 (2023) |
İçme Suyu Erişimi
Toplam nüfusun %61,8'i (2022 tahmini) — ciddi su krizi
Nüfus Artış Hızı
%2,22 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,3'ü (2015) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %2,5'i (2022 tahmini) — savaş koşullarında son derece düşük |
Büyük Kentsel Alanlar
3,292 milyon - SANA (başkent); 1,080 milyon - Aden; 941.000 - Taiz; 772.000 - İbb (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 18,4 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 64,8 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 70,2 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 5,4 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%17,1 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
3,65 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
Toplam nüfusun %59,9'u (2022 tahmini)
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%63,9 (2023 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 65,8 yıl |
| Genel | 68,2 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 70,6 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
20,8 yıl (2013 tahmini)
5 Yaş Altı Çocuklarda Yetersiz Beslenme
%40,7 (2022 tahmini) — küresel insani kriz boyutunda
Anayasa
16 Mayıs 1991'de referandumla kabul edilmiştir (birleşmenin ardından)
Başkent
| Not | Sana, 2014'ten bu yana Husiler (Husi hareketi) tarafından kontrol altında tutulmaktadır; tanınan hükümet güneydeki Aden'den faaliyet göstermektedir |
| Adı | Sana |
| Etimoloji | Eski bir dilde 'tahkimatlı yer' anlamına geldiği bilinmektedir |
| Saat farkı | UTC+3 (Washington DC'nin 8 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 15 21 K, 44 12 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | Adın kökeni belirsizdir; Arapça al-yamin sözcüğünden geldiği düşünülmekte olup 'sağ taraf' anlamına gelmekte ve Mekke'ye göre coğrafi konumuna gönderme yapmaktadır |
| Eski adları | Yemen Arap Cumhuriyeti (Kuzey Yemen); Güney Yemen Halk Demokratik Cumhuriyeti |
| Uzun resmi adı | Yemen Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Al Jumhuriyah al Yamaniyah |
| Kısa resmi adı | Yemen |
Ulusal Marş
| Başlık | Al-qumhuriyatu l-muttahida (Birleşik Cumhuriyet) |
| Söz/Müzik | Abdullah Abdulwahab NOA'MAN / Ayyoab Tarish ABSİ |
| Kabul tarihi | 1990; müzik ilk olarak 1990'da Kuzey Yemen ile birleşmeden önce Güney Yemen'in marşı olarak kullanılmıştır |
Hukuk Sistemi
İslam hukuku (şeriat), Napolyon hukuku, İngiliz ortak hukuku ve örf-adet hukukunun karma sistemi
Ulusal Bayram
Birleşme Günü, 22 Mayıs (1990)
Ulusal Sembol
Altın kartal
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Babanın Yemenli olması gerekmektedir; baba bilinmiyorsa annenin vatandaş olması şartı aranır |
| Çifte vatandaşlık | Hayır |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 10 yıl |
Hükümet Tipi
Geçiş dönemi yönetimi
Ulusal Renkler
Kırmızı, beyaz, siyah
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Temyiz mahkemeleri; ilçe veya ilk derece mahkemeleri; ticaret mahkemeleri |
| En yüksek mahkeme | Yüksek Mahkeme (mahkeme başkanı, 2 başkan yardımcısı ve yaklaşık 50 yargıç; anayasa, hukuk, ticaret, aile, idare, ceza, askeri ve temyiz denetim bölümlerine ayrılmıştır) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Temsilciler Meclisi (Majlis Annowab) |
| Koltuk sayısı | 301 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 27 Nisan 2003 — iç savaş nedeniyle seçim yapılamamaktadır |
| Kadın temsilci oranı | %0 |
Meclis adı
Parlamento (Majlis)
Üst Meclis
| Adı | Şura Konseyi (Majlis Alshoora) |
| Koltuk sayısı | 111 (tamamı atama ile) |
| Kadın temsilci oranı | %1,1 |
Bağımsızlık
22 Mayıs 1990 (Yemen Arap Cumhuriyeti ile Güney Yemen Halk Demokratik Cumhuriyeti'nin birleşmesiyle); önemli önceki tarihler: 1 Kasım 1918 (Kuzey Yemen'in Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığı); 30 Kasım 1967 (Güney Yemen'in İngiltere'den bağımsızlığı)
Siyasi Partiler
Genel Halk Kongresi (GHK — 3 hizip: Hadi yanlısı, Husi yanlısı, Salih yanlısı); Yemen Islah Grubu; Yemen Sosyalist Partisi; Güney Geçiş Konseyi; Nasırcı Birlikçi Halk Teşkilatı; Arap Sosyalist Baas Partisi
İdari Birimler
22 valilik: Abyan, Aden, Ad Dali', Al Bayda', Al Hudaydah, Al Jawf, Al Mahrah, Al Mahwit, Amanat al Asimah (Sana Şehri), Amran, Arkhabil Suqutra (Socotra Takımadaları), Dhamar, Hadramawt, Hajjah, İbb, Lahij, Ma'rib, Raymah, Sa'dah, San'a', Shabwah, Ta'izz
Yürütme Organı
| Not | Ülke fiilen Husi kuvvetleri (kuzey ve batı), tanınan hükümet kuvvetleri (güney ve doğu) ve Güney Geçiş Konseyi (Aden çevresi) olmak üzere parçalı bir yönetim altındadır |
| Kabine | Kuzey ve Güney Yemen'den 24 üye; Yemen'in başlıca siyasi partilerinden temsilciler |
| Devlet başkanı | Başkanlık Liderlik Konseyi Başkanı Dr. Rashad Muhammed al-ALİMİ (19 Nisan 2022'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 21 Şubat 2012 (son gerçek seçim) |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Salim Salih BİN BURAYK (9 Mayıs 2025'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
5 alan (4 kültürel, 1 doğal): Şibam Eski Surlu Şehri (k); Sana Eski Şehri (k); Zabid Tarihi Kenti (k); Socotra Takımadaları (d); Sebe Antik Krallığı Anıtları, Ma'rib (k)
Askeri Not
Yemen, 2014-15'ten bu yana Husi kuvvetleri (İran destekli), Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon kuvvetleri (BAE dahil) ve birden fazla yerel silahlı grup arasında yaşanan çok taraflı bir çatışmanın sahnesine dönmüştür. BM, çatışmayı dünyanın en kötü insani krizlerinden biri olarak nitelendirmekte; on binlerce sivil hayatını kaybetmiş, yaklaşık 4,5 milyon kişi ülke içinde yerinden edilmiştir. Türkiye, BM insani yardım koordinasyonu çerçevesinde Yemen'e önemli miktarda insani yardım ulaştırmış; Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) çeşitli yardım programları yürütmüştür (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | İç savaş koşullarında anlamlı bir bütçe verisi bulunmamaktadır |
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Yemen Silahlı Kuvvetleri (tanınan hükümet): Cumhurbaşkanlık Muhafızları, Ordu, Hava Kuvvetleri, Hava Savunması, Deniz Kuvvetleri/Sahil Güvenlik; Husi kuvvetleri (Ensarullah) — iç savaş koşullarında çok sayıda silahlı grup sahada bulunmaktadır (2025)
