Suriye
Orta Doğu; Akdeniz kıyısında, Lübnan ile Türkiye arasında
Suriye ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Suriye arasındaki ilişkiler, hem insani hem de ekonomik açıdan son derece kritik bir nitelik taşımaktadır. Türkiye, 3 ila 3,5 milyon Suriyeli mülteciyi barındıran dünya lideri konumundadır. İkili ticaret özellikle sınır ötesi bölgelerde belirgin bir canlanma göstermiş; ticaret hacminin son yıllarda 1-2 milyar doları aştığı tahmin edilmektedir. Türkiye Suriye'ye gıda maddeleri, akaryakıt, tekstil, inşaat malzemeleri ve tüketim malları ihraç ederken Suriye'den tarım ve gıda ürünleri, tekstil ile bazı sanayi ürünleri almaktadır. Esad rejiminin çöküşünün ardından gerçekleşen hükümet değişikliği, Suriye ile normalleşme sürecini hızlandırabilecek stratejik bir fırsat penceresi açmış; bu gelişme yeniden inşa sürecinde Türk inşaat ve altyapı şirketleri için önemli yatırım fırsatları doğurabilecek bir zemin hazırlamıştır.
Döviz
Suriye Poundu (SYP) / ABD Doları
İhracat
| İhracat Ortakları | Lübnan ~%28, Irak ~%27, Ürdün ~%10, Türkiye ~%7, BAE ~%5 (tahmin — iç savaş öncesi veriler) |
| İhraç Edilen Mallar | Ham petrol, petrol ürünleri, mineral yakıtlar, pamuk, meyveler ve sebzeler, tekstil ürünleri |
İthalat
| İthalat Ortakları | Türkiye ~%25, Çin ~%20, BAE ~%12, Rusya ~%8, Lübnan ~%6 (tahmin — son yıllar) |
| İthal Edilen Mallar | Makine ve ekipman, gıda maddeleri, hayvanlar, metal ürünleri, kimyasallar, plastikler |
Sanayiler
Petrol, tekstil, gıda işleme, içecek, tütün, fosfat madenciliği, çimento, yağlı tohum işleme, araç montajı
Tarım Ürünleri
Buğday, arpa, süt, koyun sütü, domates, zeytin, patates, mısır, portakal, üzüm (2023)
Genel Değerlendirme
11 yıllık iç savaşın yerle bir ettiği altyapı ve ekonomisiyle düşük gelirli Orta Doğu ekonomisi; ABD yaptırımları sürmekte; çatışma döneminde kesintili göç dalgaları; şu anda Dünya Bankası güven fonu tarafından destekleniyor; süregelen hiperenflasyon
Kişi Başına GSYİH
| 2023 | 4.200 dolar |
| 2022 | 4.500 dolar |
| 2021 | 4.600 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2023 | %-1,2 |
| 2022 | %0,7 |
| 2021 | %1,9 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
19,993 milyar dolar (2023 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %44,9 (2022 tahmini) |
| Tarım | %43,1 (2022 tahmini) |
| Sanayi | %12 (2022 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2022 | %94,1 |
| 2021 | %98,3 — hiperenflasyon |
| 2020 | %114,2 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2023 | 98,858 milyar dolar |
| 2022 | 100,066 milyar dolar |
| 2021 | 99,338 milyar dolar |
Diller
Arapça (resmi), Kürtçe, Ermenice, Aramice, Çerkesçe, Fransızca, İngilizce
Dinler
| Müslüman | %87 (resmi; Sünni %74; Alevi, İsmaili ve Şii %13) |
| Hristiyan | %10 (Ortodoks, Uniat ve Nestoryan dahil) |
| Dürzi | %3 |
Milliyet
| İsim | Suriyeli(ler) |
| Sıfat | Suriyeli |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %5,38 değişim (2020-25 tahmini) — iç göç baskısı yüksek |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %57,4'ü (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 23,6 yıl |
| Genel | 24,5 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 24,7 yıl |
Doğum Oranı
21,26 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Arap yaklaşık %50; Alevi yaklaşık %15; Kürt yaklaşık %10; Levantin yaklaşık %10; Diğer yaklaşık %15 (Dürzi, İsmaili, İmami, Nusayri, Süryani, Türkmen, Ermeni dahil)
Okuryazarlık
| Erkek | %97,2 (2021 tahmini) |
| Toplam nüfus | %94,4 (2021 tahmini) |
| Kadın | %91,8 (2021 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 12.183.128 |
| Genel | 24.261.882 (2025 tahmini) |
| Kadın | 12.078.754 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %62,8 (Erkek: 7.475.355 / Kadın: 7.522.797) |
| 65 yaş ve üzeri | %4,2 (Erkek: 468.730 / Kadın: 532.271) (2024 tahmini) |
| 0-14 yaş | %33 (Erkek: 4.037.493 / Kadın: 3.828.777) |
Ölüm Oranı
3,97 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,06 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,01 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,03 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
1,52 hekim/1.000 kişi (2021)
Anne Ölüm Oranı
20 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 16,6 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 14,7 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 13,5 ölüm/1.000 canlı doğum |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %94,1'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%1,63 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %7,8'i (2022 tahmini) |
Büyük Kentsel Alanlar
2,585 milyon - ŞAM (başkent); 2,203 milyon - Halep; 1,443 milyon - Humus; 996.000 - Hama (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 14,5 (2025 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 51,2 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 58,1 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 6,9 (2025 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%27,8 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
2,64 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Hastane Yatağı Yoğunluğu
1,4 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %99,6'sı (2022 tahmini) |
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 73,4 yıl |
| Genel | 74,8 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 76,4 yıl |
Anayasa
Suriye'nin 2012 tarihli anayasası Ocak 2025'te Hayat Tahrir el-Şam liderliğindeki hükümet tarafından yürürlükten kaldırılmıştır; Mart 2025'te geçici makamlar beş yıla kadar yürürlükte kalacak geçiş dönemi anayasasını ilan etmiştir
Başkent
| Adı | Şam |
| Etimoloji | Dünyanın kesintisiz iskân edilen en eski şehirleri arasında gösterilen kentin adı Sami öncesi dönemden kalmış olup kökeni bilinmemektedir |
| Saat farkı | UTC+3 (Washington DC'nin 8 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 33 30 K, 36 18 D |
Ülke Adı
| Eski adı | Birleşik Arap Cumhuriyeti (Mısır ile) |
| Etimoloji | Adın kaynağı kesin değildir; yaklaşık MÖ 4000'e tarihlenen Babil çivi yazısı belgelerinde 'Suri' olarak geçmektedir |
| Uzun resmi adı | Suriye Arap Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | Al Jumhuriyah al Arabiyah as Suriyah |
| Kısa resmi adı | Suriye |
Ulusal Marş
| Başlık | Ḥumāt ad-Diyār (Vatanın Koruyucuları) |
| Söz/Müzik | Khalil Mardam BEY / Mohammad Salim FLAYFEL ve Ahmad Salim FLAYFEL |
| Kabul tarihi | 1936'da kabul edilmiş; 1961'de yeniden yürürlüğe girmiştir |
Hukuk Sistemi
Medeni hukuk ve İslam (şeriat) hukukunun (aile mahkemeleri için) karma sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü (Tahliye Günü), 17 Nisan (1946)
Ulusal Sembol
Kuzey kel ibis kuşu
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Babanın Suriye vatandaşı olması gerekmektedir; babası bilinmiyorsa veya vatansızsa annenin Suriye vatandaşı olması şartı aranır |
| Çifte vatandaşlık | Evet |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 10 yıl |
Hükümet Tipi
Geçiş dönemi başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, beyaz, siyah, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | Birinci derece mahkemeler; sulh mahkemeleri; dini ve askeri mahkemeler; Ekonomik Güvenlik Mahkemesi; Terörle Mücadele Mahkemesi |
| En yüksek mahkemeler | Temyiz Mahkemesi (medeni, ceza, dini ve askeri bölümler, her birinde 3 yargıç); Yüksek Anayasa Mahkemesi (7 üyeden oluşur) |
Yasama Organı
| Yapı | Tek meclisli |
| Meclis adı | Halk Meclisi (Majlis Al-Chaab) |
| Koltuk sayısı | 210 (140 dolaylı seçimle; 70 atama ile) |
| Son seçim tarihi | 5 Ekim 2025 |
| Bir sonraki seçim | Mart 2030 |
| Kadın temsilci oranı | %9,6 |
Bağımsızlık
17 Nisan 1946 (Fransız yönetimi altındaki Milletler Cemiyeti mandası sona erdi)
Siyasi Partiler
Arap Sosyalist Baas Partisi; demokratik Birlik Partisi (PYD); Kürt Ulusal Konseyi (KNC); Suriyeli Demokratik Konsey; Suriye Muhalefet Koalisyonu ve diğerleri — siyasi ortam geçiş sürecinde şekillenmektedir
İdari Birimler
14 il (muhafazat): Al Hasakah, Al Ladhiqiyah (Lazkiye), Al Qunaytirah, Ar Raqqah, As Suwayda, Dar'a, Dayr az Zawr, Dimashq (Şam), Halab (Halep), Hamah, Hims (Humus), Idlib, Rif Dimashq (Şam Kırsalı), Tartus
Yürütme Organı
| Durum | Aralık 2024'te 50 yıllık Esad rejiminin yıkılmasının ardından ülke derin bir geçiş sürecine girmiş olup kalıcı anayasal düzen henüz oluşturulamamıştır |
| Başbakan | Muhammed el-BAŞİR (8 Aralık 2024'ten itibaren) |
| Devlet başkanı | Ahmad al-Shara (geçici; eski Cumhurbaşkanı Beşar el-ESAD 8 Aralık 2024'te İslamcı isyancılar tarafından devrilmiştir) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
6 alan (tamamı kültürel): Şam Antik Şehri; Bosra Antik Şehri; Palmira; Halep Antik Şehri; Krak de Şövalye ve Qal'at Salah El-Din; Kuzey Suriye'nin Antik Köyleri
Askeri Not
Suriye, Aralık 2024'te Esad rejiminin yıkılmasıyla köklü bir güvenlik dönüşümü geçirmektedir. Türkiye, kuzey Suriye'de önemli bir askeri varlık sürdürmekte; Kürt gruplarını (YPG/PKK) hedef alan operasyonlarla bölgede belirleyici bir aktör konumundadır. Türk destekli Suriyeli muhalefet güçleri (Suriye Milli Ordusu) özellikle kuzeybatı ve Afrin bölgelerinde kontrolü elinde tutmaktadır. Türkiye-Suriye geçiş hükümeti diyaloğu, Suriyeli mültecilerin geri dönüşü ve sınır güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| Not | İç savaş öncesinde GSYİH'nin yaklaşık %4-6'sı; güncel veriler belirsizliğini korumaktadır |
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Geçiş süreci: Hayat Tahrir el-Şam (HTS) liderliğindeki Suriye Ulusal Ordusu ile çeşitli silahlı gruplar devlet kurumlarını devralmaktadır; eski Suriye Arap Ordusu fiilen çökmüştür; Kürt kontrolündeki kuzeydoğuda Suriye Demokratik Kuvvetleri (SDG/YPG) varlığını sürdürmektedir (2025)
