Türkiye'nin önemli ihracat pazarlarından biri olan Mısır, 2021 yılından itibaren uluslararası ticaret sistemine köklü bir yenilik getirdi. Artık Mısır'a mal ihraç eden hiçbir firma, geleneksel kağıt belge düzeniyle bu ülkeye sevkiyat yapamıyor. Mısır gümrüğü tarafından zorunlu hale getirilen NAFEZA ve CargoX sistemleri, ülkeye giren her kargonun gemi hareket etmeden çok önce dijital ortamda kayıt altına alınmasını şart koşuyor. Bu sisteme uyum sağlamadan yapılan sevkiyatlar, Mısır limanında boşaltma yapılmadan doğrudan mahrecine iade edilmektedir. Bu son derece ciddi sonuca yol açan yaptırım, NAFEZA ve CargoX'i Mısır'a ihracat yapan her firma için mutlak bir operasyonel zorunluluk haline getiriyor. Bu yazıda Türk ihracatçıları için NAFEZA ve CargoX sistemlerini, ACID numarası sürecini ve adım adım işleyişi detaylı biçimde ele alacağız.
NAFEZA Nedir?
NAFEZA (National Single Window for Egypt's Foreign Trade Facilitation), Mısır'ın sınır ötesi ticaret için uyguladığı ulusal tek pencere sistemidir. Mısır'daki dış ticaret sistemine dahil olan tüm taraflar arasında prosedürlerin ve bilgi alışverişinin entegrasyonunu ve koordinasyonunu sağlamak için geliştirilmiş entegre bir bilgi platformudur.
Teknik altyapısı itibarıyla NAFEZA, Mısır'ı "Tek Lojistik Alan" (One Logistical Area) haline dönüştürme vizyonu çerçevesinde oluşturulmuştur. Nafeza platformu, Mısır'da gümrük işlemlerini kolaylaştırmak ve Mısır'ı bölgesel-küresel ticaret çerçevesinde bir merkez haline getirmek amacıyla Mısır 2030 Vizyonu kapsamında hayata geçirilmiştir.
NAFEZA sisteminin yasal dayanağını, 207/2020 Sayılı Gümrük Kanunu oluşturmakta olup ilgili kanunun 39. maddesi kapsamında ihracat gönderisi yapılmadan önce Gönderi Ön Bilgilendirme (Advanced Cargo Information - ACI) numarasının ithalatçı tarafından alınıp ihracatçıya ihracat belgelerinin üzerine işlemesi maksadıyla gönderilmesi gerekmektedir.
Sisteme erişim adresi www.nafeza.gov.eg olup Mısırlı ithalatçılar bu platform üzerinden hesap açmakta, sisteme kayıt olmakta ve ACID numarası talep etmektedir. Türk ihracatçılarının NAFEZA'ya doğrudan erişim zorunluluğu bulunmamakla birlikte, sisteme belge göndermek için CargoX platformunu kullanmaları gerekmektedir.
CargoX Nedir?
CargoX, Mısır hükümetinin ACI sistemi kapsamında ihracatçıların gerekli belgeleri Mısır'ın NAFEZA sistemine dijital ortamda iletmelerine olanak sağlayan blockchain tabanlı belge transfer platformudur.
CargoX, bilgi ve belgelerin oluşturulmasını ve değiş tokuşunu sağlamak için blockchain teknolojisini ve merkezi olmayan şifreli veri depolamayı kullanan açık bir sistemdir. Blockchain teknolojisinin kullanılması, belge transferinin güvenliğini ve değiştirilemezliğini garanti altına alır; her işlem dağıtık bir ağ üzerinde doğrulanır ve kalıcı olarak kayıt altına alınır.
CargoX sistemine kayıt ve aktivasyon için https://help.cargox.digital/en/user-manual/registration/new-company-registration/ adresini kullanabilirsiniz. Üyelik ücretsizdir; ancak sistem üzerinden belge göndermek ücretlidir. CargoX kredisi 1 dolar olarak belirlenmiş olup ücretlendirmenin gönderilecek dosyanın büyüklüğüne göre değişeceği belirtilmiştir. Ödeme SWIFT sistemi üzerinden yapılır ve gönderim için hesap bakiyesine kredi yüklenmesi gerekmektedir.
Önemli bir kural olarak belirtmek gerekir ki, Mısır Arap Cumhuriyeti'nin coğrafi sınırları içinden sevkiyat belgesi yüklemek kesinlikle yasaktır. Bu nedenle tüm belge yüklemeleri Türkiye'den yapılmalıdır.
ACI ve ACID Numarası Nedir?
ACI (Advanced Cargo Information), yani Gönderi Ön Bilgilendirme Sistemi, Mısır gümrüğünün kargolara ilişkin tüm bilgilere sevkiyat gerçekleşmeden önce ulaşmasını amaçlayan ön bildirim mekanizmasıdır.
ACID numarası, Mısır hükümeti tarafından yürürlüğe konulan sistemde her bir ihracat gönderisi için atanan benzersiz bir numaradır. İhracatçıların yükleme tarihinden önce ihracatla ilgili tüm belgeleri CargoX platformu üzerinden NAFEZA sistemine iletmeleri gerekmekte; belgeler doğrulandığında gönderiye özel bir ACID numarası atanmaktadır.
Bu numaranın doğru ve eksiksiz bir şekilde kullanılması kritik önem taşımaktadır. Eğer ACID numarası, sevkiyat belgelerinde eksikse veya yanlışsa, Mısır gümrüğü ilgili yükün tahliye edilmesine izin vermeyecektir; bu da gecikmelere ve mali kayıplara yol açacaktır.
Özetle: ACID numarası olmadan Mısır'a ihracat yapamazsınız. Mısır'a yapılacak ihracatlara ilişkin belgelerde bu numaranın işlenmemiş olması halinde gönderilerin boşaltma limanında işlem görmeden mahrecine iade edileceği bildirilmiştir.
NAFEZA-CargoX Sisteminde Sürecin İşleyişi: Adım Adım
Mısır'a yapılan ihracatlarda NAFEZA ve CargoX sistemleri, ithalatçı ve ihracatçının aynı anda farklı roller üstlendiği çift taraflı bir akışla çalışır. Süreci anlamak için iki tarafın görevlerini ayrı ayrı ele almak gerekir.
Türk İhracatçısının Yapması Gerekenler
1. CargoX'e kayıt ve doğrulama: İhracatçı, cargox.digital üzerinden firma hesabı oluşturur. Kayıt ücretsizdir ancak firma doğrulaması (verification) yapılması gereklidir. Doğrulama sonrası firma bir CargoX kimlik numarasına kavuşur ve belge göndermeye yetkili hale gelir.
2. ACID numarasını Mısırlı alıcıdan almak: ACID numarasını talep eden ve oluşturan taraf Mısırlı ithalatçıdır (alıcı firmadır). Türk ihracatçısı bu numarayı sevkiyat başlamadan önce alıcısından temin etmek zorundadır. Sistemin ACI numarası oluşturulması ve tüm belgelere kaydedilmesi için sevkiyatın ihracat ülkesinden hareket etmeden en az 48 saat, en çok 3 ay önce sevkiyat bilgi ve belgelerini talep ettiği bilinmektedir.
3. ACID numarasını tüm belgelere işlemek: ACID numarası alındıktan sonra ihracatçı bu numarayı tüm ihracat belgelerine (ticari fatura, EUR.1 dolaşım belgesi, konşimento vb.) işlemek zorundadır. Tüm ihracat belgelerinde ACID numarası belirtilmelidir; bu numara ayrıca taşıyıcı firma tarafından gemi manifestosunda da belirtilmelidir.
4. Belgeleri CargoX üzerinden ithalatçıya göndermek: İhracatçı, geminin hareket tarihinden önce bilgileri CargoX üzerinden sisteme ihracatla ilgili belgeler (ticari fatura, EUR.1, ön konşimento) bilgilerini alıcı firmaya gönderecektir. Gönderim için hesapta yeterli CargoX kredisi bulunması gerekmektedir.
5. Gemi cut-off tarihine dikkat etmek: Konteyner yüklemelerinde gemi acenteleri, geminin yükleme limanından hareket edeceği günden yaklaşık 3-4 gün önce cut-off tarihi bildirmektedir. Gemi acentelerine ACID numarasının cut-off tarihi ve saatini dikkate alarak bildirilmesi gerekmektedir. Bu durum, ACID numarasının ve tüm belgelerin mallar limana varmadan önce hazır olmasını zorunlu kılmaktadır.
Mısırlı İthalatçının (Alıcı Firmanın) Yapması Gerekenler
Mısır tarafındaki süreç, NAFEZA platformu üzerinden yürütülmektedir.
İthalatçı, ACI numarası almak için NAFEZA'da talep oluşturur. Talep oluşturulabilmesi için ihracatçı şirkete ait kayıt numarası, şirkete özel e-posta ve kullanılan platform adı (CargoX) ile ihracata ilişkin işlemleri yürütecek firma elemanının isim, telefon, kimlik numarası ve e-posta gibi bilgilerini Nafeza'daki hesap ekranına girmesi gerekmektedir.
Temel yükleme bilgilerinin girilmesinin ardından sistem ithalatçıya ön talep numarası (Pre-ACI) verir. Tüm ayrıntılar tamamlanıp onaylandıktan sonra nihai ACID numarası oluşturulur ve ihracatçıya iletilir.
CargoX üzerinden ihracatçı tarafından gönderilen belgeler sisteme yüklendiğinde NAFEZA sistemi vasıtasıyla ithalatçıya uyarı gönderilir. İthalatçı belgeleri kontrol eder ve ihracatçının gönderdiği belgelere ilişkin bir sorun olmadığına kanaat getirirse elektronik imzasıyla bilgilerin doğruluğunu kabul eder ve ithalat işlemini gerçekleştirmek istediğine ilişkin gümrük otoritesine NAFEZA üzerinden bildirim göndererek 46 numaralı gümrük kabul kararını almak için talepte bulunur.
Gümrük otoritesi başvuruyu değerlendirir; bu süreçte GOEIC, NFSA (Gıda Otoritesi) gibi kamu otoriteleri ithalatın türü ve içeriğine göre sistemin yönlendirmesiyle işleme dahil olabilir. Gözden geçirme sonrasında ithalatçı taahhüt ettiği ithalata ilişkin vergi ve rüsumları öder.
CargoX Belge Yükleme: Pratik Bilgiler
CargoX platformuna belge yüklerken dikkat edilmesi gereken bazı teknik ve pratik noktalar vardır.
CargoX sistemine yüklenmesi gereken faturaların okunaklı olması gerekmektedir. Bunu sağlamak için NAFEZA sisteminde bulunan fatura bilgilerinin örnek excel formatına uygun doldurularak sisteme aktarılması önerilmektedir.
Yüklenmesi gereken temel belgeler ticari fatura, EUR.1 veya menşe şahadetnamesi, ön konşimento ve varsa ürüne özgü sertifikalardır. Tüm bu belgeler üzerinde ACID numarasının doğru şekilde işlenmiş olması zorunludur. Belgelerin okunaklılığı ve doğruluğu son derece önemlidir; hatalı veya eksik belge yüklenmesi sürecin tamamını sıfırlayabilir.
CargoX platformu ayrıca ihracatçı firmaların başka firmalara elektronik yetkilendirme yapmasına imkan tanıyan bir delege sistemi de sunmaktadır. Platformda kayıtlı ve doğrulanmış yabancı firmalar, sevkiyat belgelerinin gönderilmesi amacıyla başka firmayı temsil yetkisi verebilmektedir. Bu özellik, özellikle freight forwarder veya ihracat operasyonunu dış kaynak kullanan firmalar için büyük kolaylık sağlamaktadır.
Operasyonel Riskler ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
NAFEZA-CargoX sürecinde Türk ihracatçılarının karşılaştığı bazı önemli operasyonel riskler ve çözüm önerileri şöyle özetlenebilir.
Zaman Baskısı: Cut-off ve 48 Saat Kuralı
Mallar limana varmadan önce ihracat belgelerinin hazırlanması gerektiği gibi bir durum ortaya çıkmaktadır; yani mallar limanda tartılıp VGM ağırlığı ortaya çıkmadan önce EUR.1 nasıl hazırlanacağı ve alıcı firmaya nasıl gönderileceği sorusu operasyonel bir sorun olarak güncelliğini korumaktadır.
Bu sorunu aşmak için bazı ihracatçılar taslak (ön) konşimento üzerinden işlem yapmaktadır. Ancak sistemin bu taslak konşimento üzerindeki bilgilerin sonradan değiştirilebileceğini belirtmesi, kısmi bir çözüm sunmaktadır. Gemi hareket etmeden önce bilgilerin güncellenip güncellenemeyeceği, ithalatçı ile önceden netleştirilmesi gereken kritik bir konudur.
Alıcı Kontrolünün Riski
Sistemin ilk anda dikkat çeken bir aksaklığı, bu yapının alıcı firmaya son anda malı almaktan vazgeçme fırsatı vermesidir. İthalatçı, kendisine CargoX üzerinden gönderilen belgeleri NAFEZA'ya yüklemeden önce reddedebilmektedir. Bu durum, ihracatçının sevk ettiği malın Mısır'a girişinin ithalatçının kararına bağlı olduğu anlamına gelir. Bu riski minimize etmek için güvenilir ödeme yöntemlerinin (akreditif, peşin ödeme) tercih edilmesi büyük önem taşır.
Belge Uyumsuzluğu Riski
ACID numarasının fatura, konşimento, EUR.1 ve tüm diğer belgelerde tutarlı biçimde yer alması şarttır. Herhangi bir belgede numaranın eksik veya hatalı olması, Mısır gümrüğünün yükü tahliye etmemesine yol açar. Bu nedenle tüm belgelerin ihracat öncesinde çapraz kontrol yapılarak gözden geçirilmesi kritik bir operasyonel adımdır.
Alıcı ile Koordinasyon Zorunluluğu
İhracatçıların sistem oturana kadar bütün süreci ithalatçılarıyla birlikte yürütmeleri ve çapraz kontrol halinde hareket etmeleri, sorun oluşması durumunda ithalatçıdan destek istemeleri önemle tavsiye edilmektedir. Türkçe-Arapça dil engelinin bu koordinasyonu zorlaştırdığı durumlarda, Mısır'da deneyimli bir yerel temsilci veya gümrük danışmanıyla çalışmak büyük avantaj sağlar.
Türk İhracatçısı İçin Kontrol Listesi
Mısır'a sevkiyat planlamadan önce aşağıdaki adımların sırasıyla tamamlanması gerekir:
Hazırlık aşaması: CargoX.digital'e firma kaydı oluşturun ve doğrulama sürecini tamamlayın. Hesabınıza SWIFT üzerinden yeterli CargoX kredisi yükleyin. Mısırlı alıcınızın NAFEZA hesabının aktif ve doğrulanmış olduğundan emin olun.
Sipariş aşaması: Mısırlı alıcıdan NAFEZA üzerinden ACID numarası talebini başlatmasını isteyin. Alıcıya CargoX kayıt numaranızı, firma e-postanızı ve kullanıcı bilgilerinizi iletin. ACID numarasının gemi cut-off tarihinden en az 48 saat önce elinizde olmasını sağlayın.
Belge hazırlık aşaması: Ticari fatura, EUR.1, ön konşimento ve diğer belgeleri hazırlayın. Tüm belgelere ACID numarasını doğru şekilde işleyin. Belgelerin okunaklılığını ve tutarlılığını kontrol edin.
Gönderim aşaması: Hazırlanan tüm belgeleri CargoX üzerinden Mısırlı alıcıya gönderin. Alıcının belgeleri NAFEZA üzerinde onayladığını teyit edin. ACID numarasını gemi acentesine cut-off tarihinden önce bildirin.
Sevkiyat aşaması: Gümrük çıkış beyannamenize ACID numarasını ekleyin. Taşıyıcının gemi manifestosunda ACID numarasının yer aldığını kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
CargoX'e kayıt olmak zorunlu mu? Evet. Türk ihracatçıları, Mısır'a belge gönderebilmek için CargoX platformuna kayıtlı ve doğrulanmış olmak zorundadır. Sisteme doğrudan erişim başka bir yolla mümkün değildir.
ACID numarasını ihracatçı mı alıcı mı alır? ACID numarasını talep eden ve oluşturan taraf Mısırlı ithalatçıdır (alıcı firma). Türk ihracatçısı bu numarayı alıcısından alarak belgelerine işler.
Belgeleri gönderme ücreti ne kadar? Gönderim ücreti dosyanın büyüklüğüne göre değişmekle birlikte, 1 CargoX kredisi 1 dolar olarak belirlenmiştir. Her sevkiyat için harcanan kredi miktarı belge boyutuna ve sayısına bağlıdır.
Mısır'dan mı belge yüklenebilir? Hayır. Mısır coğrafi sınırları içinden sevkiyat belgesi yüklemek kesinlikle yasaktır. Tüm yüklemeler ihracat ülkesinden (Türkiye'den) yapılmalıdır.
Bir freight forwarder'a yetki verilebilir mi? Evet. CargoX platformunun yetkilendirme (delegation) özelliği sayesinde ihracatçı, CargoX'te kayıtlı başka bir firmaya (nakliyeci, ihracat temsilcisi vb.) belge gönderme yetkisi verebilir.
Sonuç
NAFEZA ve CargoX, Mısır'a ihracat yapan Türk firmaları için artık opsiyonel bir dijital araç değil, yasal bir zorunluluktur. ACID numarası olmadan Mısır limanına gelen hiçbir yük tahliye edilmez; bu yaptırım, sistemi ihracat operasyonunun merkezine yerleştirmektedir.
Sürecin başarılı yönetimi üç temel unsura bağlıdır: CargoX hesabının önceden hazır edilmesi, Mısırlı alıcıyla erken ve düzenli koordinasyon ve tüm belgelerin gemi cut-off tarihinden en az 48 saat önce tamamlanması. Bu zaman kısıtı, özellikle EUR.1 gibi belgelerin hazırlanma süresini de kapsadığından ihracat operasyonunda geleneksel takvimin yeniden kurgulanmasını gerektirmektedir.
Mısır'ı hedef pazar olarak planlayan Türk ihracatçılarının NAFEZA-CargoX sistemini sevkiyat başlamadan önce öğrenmesi, test gönderimleriyle prova yapması ve deneyimli bir freight forwarder ile çalışması, bu dinamik sistemdeki operasyonel riskleri büyük ölçüde azaltacaktır.