Burundi
Orta Afrika; Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusunda, Tanzanya'nın batısında, kara ile çevrili
Burundi ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile Burundi arasındaki ticari ilişkiler son derece sınırlıdır. 2023 yılı dış ticaret verilerinde Türkiye, ülkenin ihracat veya ithalat ortakları arasında kayda değer bir yer tutmamaktadır. Ülkenin kara ile çevrili konumu, kronik siyasi istikrarsızlığı ve son derece dar ticaret profili, herhangi bir ülkeyle anlamlı ticaret ilişkileri kurulmasının önünde ciddi engeller oluşturmaktadır. Bununla birlikte, Türkiye'nin tarımsal girdi (gübre ve tarım makineleri), ilaç ve hafif sanayi malları tedarik edebilecek kapasitesi göz önünde bulundurulduğunda, iki ülke arasında işbirliği için belirli alanlarda sınırlı bir potansiyel mevcut olduğu söylenebilir. İkili ticaret ve yatırım ortamının anlamlı biçimde güçlendirilmesi, öncelikle Burundi'nin makroekonomik istikrarı yeniden tesis etmesini ve siyasi normalleşme sürecini tamamlamasını gerektirmektedir.
Bütçe
| Gelirler | 713,694 milyon dolar (2021 tahmini) |
| Harcamalar | 737,898 milyon dolar (2021 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2023 | 378,229 milyon dolar |
| 2022 | 333,637 milyon dolar |
| 2021 | 302,752 milyon dolar |
İhracat Ortakları
BAE %59, Uganda %8, Çin %5, Almanya %5, ABD %3 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Altın, kahve, çay, kalay cevherleri, demir çubuklar (2023)
İthalat
Değer
| 2023 | 1,433 milyar dolar |
| 2022 | 1,42 milyar dolar |
| 2021 | 1,166 milyar dolar |
İthalat Ortakları
Tanzanya %26, Çin %15, Uganda %10, Kenya %10, Hindistan %6 (2023)
İthal Edilen Mallar
Gübre, çimento, ambalajlı ilaç, plastik ürünler, otomobil (2023)
Sanayiler
Hafif tüketim malları (şeker, ayakkabı, sabun, bira); çimento, ithal bileşenlerin montajı; bayındırlık yapım işleri; gıda işleme (meyveler)
Kamu Borcu
GSYİH'nin %48,4'ü (2016 tahmini)
Dış Borç
805,174 milyon dolar (2023 tahmini)
İş Gücü
6,107 milyon (2024 tahmini)
Gini Katsayısı
37,5 (2020 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2023 | GSYİH'nin %7,5'i |
| 2022 | GSYİH'nin %4,9'u |
| 2021 | GSYİH'nin %6,1'i |
Tarım Ürünleri
Manyok, muz, tatlı patates, fasulye, mısır, sebzeler, patates, pirinç, şeker kamışı, meyveler (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %1 |
| 2023 | %1 |
| 2022 | %1 |
Cari Hesap Dengesi
| 2023 | -625,597 milyon dolar |
| 2022 | -621,969 milyon dolar |
| 2021 | -393,88 milyon dolar |
Genel Değerlendirme
Son derece tarım ağırlıklı, düşük gelirli Sahra altı Afrika ekonomisi; azalan dış yardımlar; artan mali yetersizlikler; yoğun ve büyümeye devam eden nüfus; COVID-19 ekonomik toparlanmayı zayıflattı ve iki yıllık deflasyonu tersine çevirdi
Kişi Başına GSYİH
| 2024 | 800 dolar |
| 2023 | 800 dolar |
| 2022 | 800 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2024 | %3,5 |
| 2023 | %2,7 |
| 2022 | %1,8 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
2,162 milyar dolar (2024 tahmini)
Döviz Rezervleri ve Altın
| 2023 | 90,35 milyon dolar |
| 2022 | 158,53 milyon dolar |
| 2021 | 266,164 milyon dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%-0,2 (2024 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Tarım | %25,3 (2023 tahmini) |
| Sanayi | %9,6 (2023 tahmini) |
| Hizmetler | %49 (2023 tahmini) |
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Erkek | %2,1 (2024 tahmini) |
| Genel | %1,6 (2024 tahmini) |
| Kadın | %1,2 (2024 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus
%51 (2020 tahmini)
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %20,2 |
| 2023 | %26,9 |
| 2022 | %18,8 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Hane halkı tüketimi | %75,9 (2023 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %30,7 (2023 tahmini) |
| Sabit sermaye yatırımı | %13,1 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %5,3 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-24,4 (2023 tahmini) |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2024 | 11,739 milyar dolar |
| 2023 | 11,343 milyar dolar |
| 2022 | 11,048 milyar dolar |
Döviz Kuru (Burundi Frangı / ABD Doları)
| 2023 | 2.574,052 |
| 2022 | 2.034,307 |
| 2021 | 1.975,951 |
| 2020 | 1.915,046 |
| 2019 | 1.845,623 |
Diller
Kirundi (resmi), Fransızca (resmi), İngilizce (resmi; en az konuşulan), Swahili (2008 tahmini)
Dinler
| Hristiyan | %93,9 (Roma Katolik %58,6; Protestan %35,3 [Adventist %2,7 ve diğer Protestan %32,6]) |
| Müslüman | %3,4 |
| Diğer | %1,3 |
| Dini bağı olmayan | %1,3 (2016-17 tahmini) |
Milliyet
| İsim | Burundili(ler) |
| Sıfat | Burundili |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %5,43 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %14,8'i (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 18 yıl |
| Genel | 17,6 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 18,7 yıl |
Doğum Oranı
35,91 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Hutu, Tutsi, Twa, Güney Asyalı
Okuryazarlık
| Erkek | %78,2 (2020 tahmini) |
| Toplam nüfus | %71,4 (2020 tahmini) |
| Kadın | %66,2 (2020 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 6.755.456 |
| Genel | 13.590.102 (2024 tahmini) |
| Kadın | 6.834.646 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %54,4 (Erkek: 3.662.688 / Kadın: 3.727.022) |
| 0-14 yaş | %42,3 (Erkek: 2.895.275 / Kadın: 2.848.286) |
| 65 yaş ve üzeri | %3,4 (Erkek: 197.493 / Kadın: 259.338) (2024 tahmini) |
Ölüm Oranı
5,51 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,03 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 0,99 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-0,81 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Hekim Yoğunluğu
0,08 hekim/1.000 kişi (2022)
Anne Ölüm Oranı
392 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 39,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 35,3 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 31,5 ölüm/1.000 canlı doğum |
Tütün Kullanımı
| Genel | %9,1 (2025 tahmini) |
| Kadın | %4,3 (2025 tahmini) |
| Erkek | %14 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,9'u (2021 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %14,4'ü (2025 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %62,4'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %90,7'si (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %57,7'si (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%2,96 (2025 tahmini)
Sağlık Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %9,1'i (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %4,7'si (2022 tahmini) |
Çocuk Yaşta Evlilik
| 15 yaşına kadar evlenen kadın | %2,8 (2017) |
| 18 yaşına kadar evlenen kadın | %19 (2017) |
| 18 yaşına kadar evlenen erkek | %1,4 (2017) |
Büyük Kentsel Alanlar
1,207 milyon - BUJUMBURA (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Potansiyel destek oranı | 16,2 (2024 tahmini) |
| Genç bağımlılık oranı | 77,7 (2024 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 83,9 (2024 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 6,2 (2024 tahmini) |
Yetişkin Obezite Oranı
%5,4 (2016)
Toplam Doğurganlık Hızı
4,94 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Sanitasyon Tesislerine Erişim
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %58,6'sı (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %87,4'ü (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %53,7'si (2022 tahmini) |
Evli Kadın Oranı (15-49 yaş)
%58,2 (2017 tahmini)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 66 yıl |
| Genel | 68,1 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 70,3 yıl |
İlk Doğumda Annenin Ortalama Yaşı
21,5 yıl (2016/17 tahmini)
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuklar
%28,3 (2024 tahmini)
Okul Yaşam Beklentisi (İlkokuldan Yükseköğretime)
| Erkek | 10 yıl (2018 tahmini) |
| Genel | 10 yıl (2018 tahmini) |
| Kadın | 10 yıl (2018 tahmini) |
Anayasa
Pek çok önceki anayasa mevcuttur; en son anayasa 28 Şubat 2005'te referandumla onaylanmıştır
Başkent
| Adı | Gitega (siyasi başkent), Bujumbura (ticari başkent) |
| Etimoloji | Bujumbura adının kökeni belirsizdir; bu- Bantu öneki 'yer' anlamına gelmektedir |
| Saat farkı | UTC+2 (Washington DC'nin 7 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 3 25 G, 29 55 D (Gitega) |
Ülke Adı
| Etimoloji | Ad 1966'dan kalmadır ve yerli Bantu halkı olan Rundi veya Barundi'nin adından türetilmiştir; ba- eki halk için, bu- eki ise ülke için kullanılan Bantu önekidir; önceki ad Urundi, Swahili versiyonudur |
| Eski adlar | Urundi; Alman Doğu Afrikası; Ruanda-Urundi; Burundi Krallığı |
| Uzun resmi adı | Burundi Cumhuriyeti |
| Yerel uzun adı | République du Burundi (Fransızca) / Republika y'u Burundi (Kirundi) |
| Kısa resmi adı | Burundi |
| Yerel kısa adı | Burundi |
Ulusal Marş
| Başlık | Burundi Bwacu (Sevgili Burundimiz) |
| Söz/Müzik | Jean-Baptiste NTAHOKAJA / Marc BARENGAYABO |
| Kabul tarihi | 1962 |
Hukuk Sistemi
Belçika medeni hukuku ve örf-adet hukukunun karma sistemi
Ulusal Bayram
Bağımsızlık Günü, 1 Temmuz (1962)
Ulusal Sembol
Aslan
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | Babanın Burundi vatandaşı olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 10 yıl |
Hükümet Tipi
Başkanlık cumhuriyeti
Ulusal Renkler
Kırmızı, beyaz, yeşil
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | İstinaf mahkemeleri; ilçe mahkemeleri; ikamet mahkemeleri; askeri mahkeme; ticaret mahkemesi |
| En yüksek mahkemeler | Yüksek Mahkeme (9 yargıçtan oluşur; yargısal, idari ve temyiz dairelerine ayrılmıştır); Anayasa Mahkemesi (7 üyeden oluşur) |
Yasama Organı
Yapı
İki meclisli
Alt Meclis
| Adı | Ulusal Meclis (Inama Nshingamateka) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Seçim sistemi | Orantılı temsil |
| Koltuk sayısı | 111 (tamamı doğrudan seçimle) |
| Son seçim tarihi | 5 Haziran 2025 |
| Bir sonraki seçim | Haziran 2030 |
| Seçim sonuçları | Demokrasi Savunma Ulusal Konseyi - Demokrasi Savunma Cephesi (CNDD-FDD): 108; Diğer: 3 |
| Kadın temsilci oranı | %39,6 |
Meclis adı
Parlamento (Parlement)
Üst Meclis
| Adı | Senato (Inama Nkenguzamateka) |
| Görev süresi | 5 yıl |
| Koltuk sayısı | 13 (tamamı dolaylı seçimle) |
| Son seçim tarihi | 23 Temmuz 2025 |
| Bir sonraki seçim | Temmuz 2030 |
| Seçim sonuçları | CNDD-FDD: 10 |
| Kadın temsilci oranı | %46,2 |
Bağımsızlık
1 Temmuz 1962 (Belçika yönetimindeki BM vesayetinden)
Siyasi Partiler
Burundi'nin Sürdürülebilir Kalkınması İçin Demokrasi Konseyi (CODEBU); Burundi Demokrasi Cephesi-Sahwanya (FRODEBU-Sahwanya); Demokrasi Savunma Ulusal Konseyi - Demokrasi Savunma Cephesi (CNDD-FDD); Özgürlük İçin Ulusal Kongre (CNL); Ulusal Kurtuluş Güçleri (FNL); Ulusal İlerleme İçin Birlik (UPRONA)
İdari Birimler
5 il: Buhumuza, Bujumbura, Burunga, Butanyerera, Gitega
Yürütme Organı
| Kabine | Bakanlar Kurulu cumhurbaşkanı tarafından atanır |
| Seçim süreci | Cumhurbaşkanı doğrudan mutlak çoğunlukla, gerekirse 2 turda 7 yıllık görev süresi için seçilir (ikinci döneme aday olabilir); cumhurbaşkanı yardımcıları cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir ve Parlamento tarafından onaylanır |
| Devlet başkanı | Cumhurbaşkanı Evariste NDAYİŞİMİYE (18 Haziran 2020'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 20 Mayıs 2020 |
| Bir sonraki seçim | Mayıs 2027 |
| Seçim sonuçları | 2020: Evariste NDAYİŞİMİYE seçildi; oy oranları: NDAYİŞİMİYE (CNDD-FDD) %71,5; RWASA (CNL) %25,2; SİNDİMWO (UPRONA) %1,7; diğer %1,6 |
| Hükümet başkanı (Başbakan) | Nestor NTAHONTUYE (5 Ağustos 2025'ten itibaren) |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
ABD'deki Büyükelçilik
| Adres | 2233 Wisconsin Avenue NW, Washington, DC 20007 |
| Büyükelçi | Jean Bosco BAREGE (27 Şubat 2024'ten itibaren) |
Burundi'deki ABD Büyükelçiliği
| Adres | No 50 Avenue Des Etats-Unis, 110-01-02, Bujumbura |
| Büyükelçi | Lisa PETERSON (27 Haziran 2024'ten itibaren) |
Askeri Not
Ulusal Savunma Kuvvetleri (FDNB) Burundi'nin toprak bütünlüğünü savunmak ve egemenliğini korumakla görevli olup gerektiğinde kamu düzenini sağlama ve yeniden tesis etme de dahil olmak üzere iç güvenlik rolü üstlenmektedir. FDNB ayrıca insani yardım ve afet müdahalesi, terörle mücadele, uyuşturucu kaçakçılığı, korsanlık ve yasadışı silah ticareti ile çevrenin korunması gibi alanlarda da görev yapmaktadır. FDNB, Rusya gibi yabancı ortaklarla sınırlı eğitim faaliyetleri yürütmekte; en son Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Somali'de bölgesel barış koruma misyonlarına katılmaktadır. Son yıllarda FDNB, Burundi'yi hedef alan saldırılar gerçekleştiren ve komşu DKC'de üslenmiş hükümet karşıtı silahlı gruplara (Ulusal Kurtuluş Güçleri / FNL, RED-Tabara ve FOREBU) yönelik operasyonlar icra etmektedir. 1993-2005 iç savaşını sona erdiren Arusha Anlaşmaları, ağırlıklı Tutsi ex-FAB ile ağırlıklı Hutu isyan güçlerini birleştirerek %50-50 etnik dengeye dayalı yeni bir ordu oluşturulmasını öngörmüştür (2025)
Askeri Harcamalar
| 2024 | GSYİH'nin %3,5'i (tahmin) |
| 2023 | GSYİH'nin %3'ü |
| 2022 | GSYİH'nin %2,6'sı |
| 2021 | GSYİH'nin %2'si |
| 2020 | GSYİH'nin %2,1'i |
Askeri Personel Gücü
Sınırlı bilgi mevcuttur; tahminen 25.000-30.000 aktif personel (2025)
Askeri Ekipman ve Tedarik
Ordu ağırlıklı olarak Fransız, Rus ve Sovyet dönemi eski silah sistemleriyle; Çin, Mısır, Güney Afrika ve ABD gibi ülkelerden temin edilen daha küçük miktarda modern teçhizattan oluşan bir envantere sahiptir (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Burundi Ulusal Savunma Kuvvetleri (BNDF / FDNB): Kara Kuvvetleri (Ordu), Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Uzman Birimler; İçişleri, Toplum Kalkınması ve Kamu Güvenliği Bakanlığı: Burundi Ulusal Polisi (PNB) (2024)
Yurt Dışı Askeri Konuşlanmalar
770 asker Orta Afrika Cumhuriyeti'nde (MINUSCA); 10.000'e kadar asker Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
Erkek ve kadınlar için 18 yaşında gönüllü askerlik (2025)
