Afganistan
Güney Asya; Pakistan'ın kuzey ve batısı, İran'ın doğusu
Afganistan ve Türkiye Arasındaki Ticaret ve Ekonomik Değerlendirme
Türkiye ile ilişkiler açısından bakıldığında, Afganistan'ın ihracat ortakları arasında Türkiye %2'lik payla beşinci sırada yer almaktadır. Bu ticaret akışı, kömür ve kuru meyve gibi emtia ihracatını kapsamaktadır. Türkiye ise Afganistan'a sentetik kumaş, tekstil ve çeşitli sanayi ürünleri ihraç etmektedir. Türkiye-Afganistan ticaret hacmi tarihsel olarak mütevazı bir düzeyde kalmış; ikili ilişkiler, ticari alışverişten çok insani yardım ve diplomatik alanda şekillenmiştir. Türkiye, Taliban iktidarından önce ülkede bir büyükelçilik sürdürmekte ve NATO çerçevesinde Afganistan'ın yeniden inşasına katkı sağlamaktaydı.
Afganistan'ın Türkiye için uzun vadeli ticari potansiyeli gerçek olmakla birlikte, şu an itibarıyla ciddi biçimde kısıtlıdır. Ülke; değerli taş, bakır ve doğal gaz gibi zengin yer altı kaynaklarına sahip olmakla birlikte süregelen siyasi istikrarsızlık, uluslararası yaptırımlar ve yetersiz altyapı, bu kaynakların işletilmesinin önünde büyük engeller oluşturmaktadır. Bölgesel bağlantısallık, özellikle Türkiye'nin de desteklediği Orta Asya enerji koridorları ve ticaret güzergâhları bağlamında, karşılıklı çıkar alanı olarak öne çıkmaktadır. Afganistan'da istikrarın yeniden tesisi ve uluslararası tanınırlığın sağlanması halinde, Türk inşaat şirketleri, tekstil ihracatçıları ve yatırımcılarının Afganistan pazarında daha etkin bir rol üstlenebileceği öngörülmektedir.
Bütçe
| Gelirler | 9,093 milyar dolar (2017 tahmini) |
| Harcamalar | 7,411 milyar dolar (2017 tahmini) |
İhracat
Değer
| 2020 | 1,476 milyar dolar |
| 2019 | 1,516 milyar dolar |
| 2018 | 1,609 milyar dolar |
İhracat Ortakları
Pakistan %42, Hindistan %40, Çin %4, BAE %2, Türkiye %2 (2023)
İhraç Edilen Mallar
Kömür, üzüm, tropikal meyveler, zamk reçineleri, çeşitli kuruyemişler (2023)
İthalat
Değer
| 2020 | 6,983 milyar dolar |
| 2019 | 7,371 milyar dolar |
| 2018 | 7,988 milyar dolar |
İthalat Ortakları
BAE %28, Pakistan %15, Çin %15, Özbekistan %12, Kazakistan %9 (2023)
İthal Edilen Mallar
Buğday unu, tütün, palmiye yağı, yayın cihazları, sentetik kumaş (2023)
Sanayiler
Tuğla, tekstil, sabun, mobilya, ayakkabı, gübre, hazır giyim, gıda ürünleri, alkolsüz içecekler, maden suyu, çimento küçük ölçekli üretimi; el dokuma halılar; doğal gaz, kömür, bakır
Kamu Borcu
GSYİH'nin %7,8'i (2016 tahmini)
İşgücü
9,133 milyon (2024 tahmini)
Dış Borç
2,717 milyar dolar (2023 tahmini)
Havale Gelirleri
| 2023 | GSYİH'nin %1,9'u |
| 2022 | GSYİH'nin %2,2'si |
| 2021 | GSYİH'nin %2,2'si |
Tarım Ürünleri
Buğday, süt, üzüm, karpuz, patates, kavun, sebze, pirinç, soğan, mısır (2023)
İşsizlik Oranı
| 2024 | %13,3 |
| 2023 | %14 |
| 2022 | %14,1 |
Cari Hesap Dengesi
| 2020 | -3,137 milyar dolar |
| 2019 | -3,792 milyar dolar |
| 2018 | -3,897 milyar dolar |
Genel Değerlendirme
Düşük gelirli Güney Asya ekonomisi; Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinin ardından yaşanan büyük daralmanın ardından ekonomi görece istikrar kazanmış olmakla birlikte toparlanma kırılgan seyrini korumaktadır; yaygın yoksulluk ve insani gelişmenin önündeki ciddi engeller mevcuttur; gıda, yakıt ve makine gibi temel ihtiyaçlar büyük ölçüde ithalata bağımlıdır; devam eden yaptırımlar, askıya alınan kalkınma yardımları ve dondurulmuş rezerv varlıklar ekonomiyi olumsuz etkilemektedir
Kişi Başına GSYİH
| 2023 | 2.000 dolar |
| 2022 | 2.000 dolar |
| 2021 | 2.100 dolar |
GSYİH Büyüme Hızı
| 2023 | %2,3 |
| 2022 | %-6,2 |
| 2021 | %-20,7 |
GSYİH (Resmi Döviz Kuru)
17,152 milyar dolar (2023 tahmini)
Döviz ve Altın Rezervleri
| 2020 | 9,749 milyar dolar |
| 2019 | 8,498 milyar dolar |
| 2018 | 8,207 milyar dolar |
Sanayi Üretim Büyüme Hızı
%1,8 (2023 tahmini)
Sektörlere Göre GSYİH Bileşimi
| Hizmetler | %46,4 (2023 tahmini) |
| Tarım | %34,7 (2023 tahmini) |
| Sanayi | %13,4 (2023 tahmini) |
Yoksulluk Sınırı Altında Nüfus
%54,5 (2016 tahmini)
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş)
| Genel | %16,7 (2024 tahmini) |
| Erkek | %15,8 (2024 tahmini) |
| Kadın | %27 (2024 tahmini) |
Enflasyon Oranı (Tüketici Fiyatları)
| 2024 | %-6,6 |
| 2023 | %-4,6 |
| 2022 | %13,7 |
Kullanım Amacına Göre GSYİH Bileşimi
| Hane halkı tüketimi | %98,1 (2023 tahmini) |
| Devlet tüketimi | %21,2 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ihracatı | %16,9 (2023 tahmini) |
| Sabit sermaye yatırımı | %15,2 (2023 tahmini) |
| Stok yatırımı | %0,1 (2023 tahmini) |
| Mal ve hizmet ithalatı | %-50,7 (2023 tahmini) |
Döviz Kuru (Afgan Afganisi / ABD Doları)
| 2020 | 76,814 |
| 2019 | 77,738 |
| 2018 | 72,083 |
| 2017 | 68,027 |
| 2016 | 67,866 |
Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYİH
| 2023 | 82,238 milyar dolar |
| 2022 | 80,416 milyar dolar |
| 2021 | 85,768 milyar dolar |
Diller
| Afgan Farsçası veya Dari (resmi, ortak dil) | %77 |
| Peştunca (resmi) | %48 |
| Özbekçe | %11 |
| İngilizce | %6 |
| Urduca | %3 |
| Türkmence | %3 |
| Beluci | %1 |
| Arapça | %1 |
| Peşaice | %1 |
| Nuristani | %1 |
| Diğer | <%1 |
Dinler
| Müslüman | %99,7 |
| Sünni | %84,7 - %89,7 |
| Şii | %10 - %15 |
| Diğer | <%0,3 |
Milliyet
| İsim | Afganlı/Afganlar |
| Sıfat | Afgan |
Kentleşme
| Kentleşme hızı | Yıllık %3,34 değişim (2020-25 tahmini) |
| Kentsel nüfus oranı | Toplam nüfusun %26,9'u (2023) |
Medyan Yaş
| Erkek | 20 yıl |
| Genel | 18,4 yıl (2025 tahmini) |
| Kadın | 20,1 yıl |
Doğum Oranı
35,99 doğum/1.000 kişi (2025 tahmini)
Etnik Gruplar
Güncel ve güvenilir etnik istatistikler mevcut değildir; 2004 Anayasası Peştun, Tacik, Hazara, Özbek, Türkmen, Beluc, Peşai, Nuristani, Aymak, Arap, Kırgız, Kızılbaş, Gujur ve Brahwui etnik gruplarını saymıştır; onlarca küçük etnik grup daha mevcuttur
Okuryazarlık
| Erkek | %52,1 (2021 tahmini) |
| Toplam nüfus | %37,3 (2021 tahmini) |
| Kadın | %26,6 (2022 tahmini) |
Toplam Nüfus
| Erkek | 25.051.967 |
| Genel | 49.474.805 (2025 tahmini) |
| Kadın | 24.422.838 |
Yaş Yapısı
| 15-64 yaş | %57,5 (Erkek: 11.702.734 / Kadın: 11.372.249) |
| 0-14 yaş | %39,6 (Erkek: 8.062.407 / Kadın: 7.818.897) |
| 65 yaş ve üzeri | %2,9 (Erkek: 535.925 / Kadın: 629.340) |
Ölüm Oranı
5,79 ölüm/1.000 kişi (2025 tahmini)
Cinsiyet Oranı
| Doğumda | 1,05 erkek/kadın |
| Toplam nüfus | 1,02 erkek/kadın (2024 tahmini) |
Net Göç Hızı
-1,62 göçmen/1.000 kişi (2025 tahmini)
Çocuk Evliliği
| 18 yaşına kadar evlenen kız çocukları | %28,7 (2023) |
| 15 yaşına kadar evlenen kız çocukları | %9,6 (2023) |
| 18 yaşına kadar evlenen erkek çocukları | %7,3 (2015) |
Hekim Yoğunluğu
0,32 hekim/1.000 kişi (2023)
Anne Ölüm Oranı
521 ölüm/100.000 canlı doğum (2023 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı
| Erkek | 109,7 ölüm/1.000 canlı doğum |
| Genel | 42 ölüm/1.000 canlı doğum (2025 tahmini) |
| Kadın | 92,5 ölüm/1.000 canlı doğum |
Sağlık Harcaması
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %21,8'i (2021) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %1,1'i (2022 tahmini) |
Tütün Kullanımı
| Erkek | %36,5 (2025 tahmini) |
| Genel | %20,8 (2025 tahmini) |
| Kadın | %5,2 (2025 tahmini) |
Eğitim Harcamaları
| GSYİH'nin yüzdesi | GSYİH'nin %4,3'ü (2017 tahmini) |
| Ulusal bütçenin yüzdesi | Ulusal bütçenin %15,7'si (2017 tahmini) |
İçme Suyu Erişimi
| İyileştirilmiş - toplam | Nüfusun %82,2'si (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kentsel | Nüfusun %99'u (2022 tahmini) |
| İyileştirilmiş - kırsal | Nüfusun %76,1'i (2022 tahmini) |
Nüfus Artış Hızı
%2,86 (2025 tahmini)
Büyük Kentsel Alanlar
4,589 milyon - KABİL (başkent) (2023)
Bağımlılık Oranları
| Genç bağımlılık oranı | 77 (2025 tahmini) |
| Toplam bağımlılık oranı | 82,2 (2025 tahmini) |
| Yaşlı bağımlılık oranı | 5,2 (2025 tahmini) |
Hastane Yatak Yoğunluğu
0,4 yatak/1.000 kişi (2021 tahmini)
Toplam Doğurganlık Hızı
4,89 çocuk/kadın (2025 tahmini)
Obezite Prevalansı (Yetişkin)
%5,5 (2016)
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi
| Erkek | 52,8 yıl |
| Genel | 54,4 yıl (2024 tahmini) |
| Kadın | 56,1 yıl |
5 Yaş Altı Yetersiz Beslenen Çocuk Oranı
%18,4 (2022 tahmini)
Okul Yaşam Beklentisi (İlkokuldan Yükseköğretime)
| Erkek | 13 yıl (2018 tahmini) |
| Genel | 11 yıl (2018 tahmini) |
| Kadın | 8 yıl (2018 tahmini) |
Anayasa
Birkaç önceki anayasa mevcuttu; en son 2004 yılında onaylanan anayasa, Taliban tarafından halihazırda uygulanmamaktadır
Başkent
| Adı | Kabil |
| Yaz saati | Yaz saati uygulanmaz |
| Saat farkı | UTC+4,5 (Washington DC'nin 9,5 saat ilerisinde) |
| Coğrafi koordinatlar | 34 31 K, 69 11 D |
Ülke Adı
| Etimoloji | 'Afgan' adı başlangıçta Peştun halkını ifade ediyordu; '-stan' eki 'ülke' ya da 'yeri' anlamına gelir; dolayısıyla Afganistan 'Afganların Yurdu' demektir |
| Uzun resmi adı | Afganistan İslam Cumhuriyeti (15 Ağustos 2021 öncesi); mevcut ülke adı tartışmalı |
| Yerel uzun adı | Jamhuri-ye Islami-ye Afghanistan (15 Ağustos 2021 öncesi; mevcut ülke adı tartışmalı) |
| Kısa resmi adı | Afganistan |
| Yerel kısa adı | Afghanistan |
Ulusal Marş
| Başlık | Milli Surood (Milli Marş) |
| Güfte/Beste | Abdul Bari CAHANİ / Babrak VASA |
| Kabul Yılı | 2006 |
Hukuk Sistemi
Taliban, Hanefi İslam fıkhına dayalı ve ağır cezaların uygulandığı kendi İslam hukuku yorumunu hayata geçirmektedir; Taliban'ın kontrolü öncesinde Afganistan medeni, örf ve İslam hukukunu kapsayan karma bir sisteme sahipti
Ulusal Bayram
Önceki: Bağımsızlık Günü, 19 Ağustos (1919); Taliban yönetimi altında 15 Ağustos (2022), Afgan cihadının zaferinin yıldönümü olarak ulusal bayram ilan edilmiştir
Ulusal Sembol
Aslan
Vatandaşlık
| Soydan vatandaşlık | En az bir ebeveynin Afganistan'da doğmuş ve sürekli orada ikamet etmiş olması gerekmektedir |
| Çifte vatandaşlık | Tanınmaz |
| Doğumla vatandaşlık | Hayır |
| Vatandaşlığa kabul için ikamet şartı | 5 yıl |
Hükümet Tipi
Teokratik; Amerika Birleşik Devletleri Taliban hükümetini tanımamaktadır
Ulusal Renkler
Kırmızı, yeşil, siyah
Yargı Organı
| Alt mahkemeler | İl mahkemeleri, dini mahkemeler ve özel mahkemeler |
| En yüksek mahkeme | Taliban'ın Afganistan Yüksek Mahkemesi'ne 'Başyargıç' dahil din adamlarını atadığı ileri sürülmektedir |
Yasama Organı
Afganistan'ın iki meclisli Ulusal Meclisi (Yaşlılar Meclisi ve Halk Meclisi), Taliban'ın Ağustos 2021'de ülkeyi ele geçirmesinin ardından feshedilmiştir
Bağımsızlık
19 Ağustos 1919 (İngiltere'nin Afganistan dış işleri üzerindeki kontrolünden)
Siyasi Partiler
Taliban hükümeti otoriter bir yönetim anlayışını dayatarak diğer siyasi partileri yasaklamıştır
İdari Birimler
34 il (valilik): Bedahşan, Badgis, Bağlan, Belh, Bamyan, Daykundi, Ferah, Faryab, Gazni, Gur, Helmand, Herat, Cevzcan, Kabil, Kandahar, Kapisa, Host, Kunar, Kunduz, Laghman, Logar, Nengerhar, Nimroz, Nuristan, Paktika, Paktiya, Pencşir, Parvan, Semangan, Sar-e Pul, Tahar, Uruzgan, Vardak, Zebul
Yürütme Organı
| Kabine | Taliban, 'vekaleten başbakan', 'vekaleten başbakan yardımcıları' ve 26 bakanlığı temsil eden 'bakanlar'dan oluşan bir 'geçici hükümet kabinesi' ilan etmiştir |
| Devlet başkanı | Taliban Lideri HAYBATULLAH Akhundzada (15 Ağustos 2021'den itibaren) |
| Son seçim tarihi | 28 Eylül 2019 |
| Hükümet başkanı | Taliban'ın genel lideri HAYBATULLAH Akhundzada, fiilen hükümetin başı olarak görev yapmaktadır |
Oy Kullanma Hakkı
18 yaş ve üzeri; evrensel
UNESCO Dünya Mirası
2 alan (her ikisi de kültürel): Cam Minaresi; Bamyan Budaları
ABD'deki Diplomatik Temsil
Yok; Afgan Büyükelçiliği Mart 2022'de kapatılmıştır
ABD'nin Afganistan'daki Diplomatik Temsili
ABD, Afganistan'da diplomatik varlığını sürdürmemekte olup misyonunu Doha, Katar'a taşımıştır
Askeri Not
Taliban'ın öncelikli güvenlik hedefleri sınır ve iç güvenliktir; öne çıkan sorunlar arasında Pakistan ile ortak sınırdaki gerginlikler, silahlı Taliban karşıtı direniş unsurları ve IŞİD-Horasan (IŞİD-K) terör örgütü yer almaktadır (2025)
Askeri Harcamalar
| 2019 | GSYİH'nin %3,3'ü |
| 2018 | GSYİH'nin %3,2'si |
| 2017 | GSYİH'nin %3,3'ü |
| 2016 | GSYİH'nin %3,1'i |
| 2015 | GSYİH'nin %2,9'u |
Askeri Ekipman ve Tedarik
Taliban'ın askeri ve güvenlik kuvvetleri, ağırlıklı olarak Rus/Sovyet dönemi ve ABD menşeli teçhizatla donatılmış olan Afgan Ulusal Savunma ve Güvenlik Kuvvetleri'nden 2021'de ele geçirilen silah ve ekipmanlarla donatılmıştır (2025)
Askeri ve Güvenlik Kuvvetleri
Taliban, bir Savunma Bakanlığı ve bir Ulusal Ordu (diğer adıyla Afganistan İslam Emirliği Ordusu veya Afgan Ordusu) üzerinde otorite iddiasında bulunmaktadır; aynı zamanda bir İçişleri Bakanlığı bünyesinde polis birlikleri de kurmuştur (2025)
Askeri ve Güvenlik Personel Güçleri
Taliban, Savunma Bakanlığı bünyesinde 190.000, İçişleri Bakanlığı bünyesinde ise 215.000 personele sahip olduğunu ileri sürmektedir (2025)
Askerlik Hizmeti Yaşı ve Yükümlülüğü
Hizmet gönüllülük esasına dayalıdır; zorunlu askerlik uygulaması bulunmamaktadır (2023)
