Türkiye'nin dış ticaretinin önemli bir bölümü denizyolu taşımacılığı üzerinden gerçekleşir. Her gün onlarca geminin Türk limanlarına yanaştığı, yük boşaltıp yüklediği ve ayrıldığı düşünüldüğünde, bu süreçlerin hızlı, güvenli ve koordineli yürütülmesi büyük önem taşır. Ancak uzun yıllar boyunca liman sahasındaki işlemler birden fazla kamu kurumunun ayrı ayrı müdahalesini gerektirmiş, acenteler aynı bilgileri farklı kurumlara defalarca sunmak zorunda kalmıştır. İşte tam bu noktada devreye giren Liman Tek Pencere Sistemi (LTP), Türkiye'nin liman operasyonlarında dijital dönüşümün en somut adımlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu yazıda liman tek pencere sistemini tüm yönleriyle ele alacağız.
Liman Tek Pencere Sistemi Nedir?
Liman Tek Pencere Sistemi (LTP), geminin limana varışından ve çıkışından önce gemi acenteleri tarafından yapılan tüm bildirimlerin tek bir elektronik veri tabanı üzerinden girilmesini sağlayan dijital bir platformdur. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü koordinesinde geliştirilen bu sistem, farklı kurum ve kuruluşların ihtiyaç duyduğu bilgilerin merkezi bir kaynaktan alınmasını ve kamu kurumlarınca verilen izinlerin tek bir ekran üzerinden takip edilmesini mümkün kılar.
LTP öncesinde durum oldukça farklıydı. Dış ticaret işlemlerine konu eşya için liman sahasında birden çok kurum işlem yapmakta, bu işlemlere ait veriler acenteler tarafından mükerrer biçimde ayrı ayrı sunulmaktaydı. Her kurumun yaptığı işlem bir diğeriyle kağıt ortamında paylaşılıyordu. Bu yapı işlem sürelerinin uzamasına, emek ve maliyet artışlarına neden oluyor, kağıt üzerinden yürütülen teyitleşmeler süreçleri suistimale açık hale getiriyordu.
Liman Tek Pencere ile birlikte tüm bu sorunlar büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. Sistem, 2018 yılında pilot olarak Tekirdağ Asyaport Limanı'nda başlatılmış, ardından Aliağa, İskenderun ve Mersin limanlarında test edilmiş ve 1 Temmuz 2018 tarihinden itibaren Türkiye genelindeki tüm limanlarda uygulamaya alınmıştır.
Liman Tek Pencere Sisteminin Amaçları
LTP'nin geliştirilmesinin ardında birbirine bağlı birkaç temel hedef yatmaktadır. Bunlardan ilki, paydaşlar arasında elektronik entegrasyonlar kurarak kurumlar arası işbirliğini güçlendirmektir. İkincisi, denizyoluyla gelen ve giden eşyaya ilişkin işlemleri kolaylaştırmak ve hızlandırmaktır. Üçüncüsü ise kağıt belge kullanımını ortadan kaldırarak dijital bir liman operasyonu altyapısı oluşturmaktır.
Bu hedefler doğrultusunda Liman Tek Pencere, acentelerin bilgileri kamu kurumlarına tekrar tekrar sunması nedeniyle ortaya çıkan bürokrasi ve kırtasiyeciliği sona erdirmiş, işlemlerin hızlı ve etkin yürütülerek maliyetlerin düşürülmesini sağlamış, sağlıklı istatistik üretilmesinin önünü açmış ve kurumlar tarafından daha koordineli ve etkin risk analizi yapılabilmesine olanak tanımıştır.
Liman Tek Pencere Sisteminin Yapısı ve Entegre Kurumlar
LTP, beş farklı bakanlık ve bunlara bağlı kurumların ortak kullanımına açık bir platformdur. Bu kurumsal yapı, sistemin çok paydaşlı doğasını ve kapsamını göstermesi açısından önemlidir.
Ticaret Bakanlığı
Sistemin koordinatörü olan Ticaret Bakanlığı, gümrük işlemleriyle ilgili geliş ve varış bildirimlerini, e-manifesto süreçlerini ve gidiş bildirimlerini bu platform üzerinden yönetir. Gümrükler Genel Müdürlüğü bünyesindeki Dijital Dönüşüm ve Analiz Dairesi, LTP'nin teknik altyapısından sorumludur.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Liman Çıkış Belgesi (LÇB) başvuru işlemleri ve ordino bildirimleri bu bakanlık üzerinden yürütülür. Geminin limandan ayrılabilmesi için gerekli olan LÇB onayı doğrudan LTP sistemi üzerinden alınır.
Sağlık Bakanlığı
Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü (HSSGM), Deniz Sağlık Bildirimi (DSB), pratika ve patenta işlemlerini LTP entegrasyonuyla yürütür. Gemilerin sağlık kontrollerinin sonuçları ve düzenlenen belgeler sistem üzerinden görüntülenebilir.
İçişleri Bakanlığı
Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), yolcu ve gemi adamı bilgilerine ilişkin bildirimleri LTP üzerinden alır. Bu entegrasyon, özellikle yolcu gemileri ve kruvaziyer operasyonlarında güvenlik kontrollerinin hızlanmasını sağlar.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Gemi atık bildirimleri bu bakanlığın LTP entegrasyonu kapsamında yürütülür. 2019 yılında imzalanan protokol ile atık bildirim işlemleri de sisteme dahil edilmiştir. Gemilerin atık, balast suyu ve tehlikeli madde bilgileri tek bir platformdan takip edilir.
LTP Sistemi Üzerinden Yapılan Bildirimler
Liman tek pencere sistemi kapsamında acenteler tarafından girilen bildirimler son derece geniş bir yelpazeyi kapsar. Sistem üzerinden girilebilen başlıca veriler şunlardır: gemi bilgileri, önceki liman ziyaretleri, liman hareketleri, gemi adamı bilgileri, yolcu bilgileri, yük bilgileri, tehlikeli yük bilgileri, yakıt-yağ-su bilgileri, atık bilgileri ve detayları, balast bilgileri ve detayları, gemi olayları, sefer notları, stok bilgileri, ek bilgiler, gemi belgeleri ve varış bildirimi.
Bu bildirimler farklı kurumlara yönelik olarak aşağıdaki kategorilerde gruplandırılır:
Ticaret Bakanlığı'na yönelik geliş ve varış bildirimi gümrük bilgilerini, İçişleri Bakanlığı'na yönelik EGM bildirimi yolcu bilgilerini, Sağlık Bakanlığı'na yönelik HSSGM ve Deniz Sağlık Bildirimi sağlık verilerini, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na yönelik ordino bildirimi gemi operasyonel bilgilerini, Çevre Bakanlığı'na yönelik atık bildirimi ise çevresel verileri kapsar.
Liman Tek Pencere Sistemi Nasıl Kullanılır?
LTP sistemini kullanmak isteyen gemi acenteleri için süreç genel hatlarıyla şu şekilde işler:
Sisteme Giriş
Liman tek pencere arayüzüne erişim Ticaret Bakanlığı'nın web adresi üzerinden sağlanır. Açılan ekranda "Acente" kutucuğu seçilerek e-Devlet şifresiyle sisteme giriş yapılır. Sisteme giriş için yetkilendirilmiş kullanıcı olunması zorunludur.
Geliş Bildirimi Oluşturma
Sisteme giriş yapıldıktan sonra "Genel Bilgiler" menüsü altındaki "Geliş Bildirimleri" sekmesinden "Yeni Bildirim Ekle (Geliş)" butonuna basılır. Gemi bilgilerinin girilebilmesi için sistemde tanımlı IMO numarası, MMSI numarası veya gemi adıyla arama yapılarak ilgili gemi bulunur ve getirilir. Geminin seferine ilişkin tüm sekmeler doldurularak kayıt tamamlanır.
Her bir bilgi kategorisi (gemi bilgileri, yük bilgileri, personel listesi, atık bilgileri vb.) ayrı ayrı doldurulabilir. Ayrıca toplu ekleme seçeneği de mevcuttur; Excel formatında hazırlanan veriler sisteme toplu olarak yüklenebilir. Toplu ekleme yapılacaksa Ticaret Bakanlığı web sitesinde yayımlanan standart kod listelerinin kullanılması zorunludur.
Gidiş Bildirimi ve LÇB Başvurusu
Geminin limandan ayrılması için öncelikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na LÇB başvurusu yapılır. Ardından HSSGM'den patenta veya serbest çıkış formu alınır. Son olarak Ticaret Bakanlığı'na gidiş bildirimi elektronik imza ile gönderilerek süreç tamamlanır.
Elektronik İmza Zorunluluğu
LTP üzerinden yapılan bildirimlerde elektronik imza kullanımı zorunludur. Geliş ve gidiş bildirimleri, varış bildirimi ve e-manifesto dahil tüm resmi bildirimler e-imza ile onaylanır. Bu uygulama, belgelerin hukuki geçerliliğini güvence altına alır ve kağıt ortamındaki imza süreçlerini ortadan kaldırır.
LTP Sistemiyle Yapılması Zorunlu Bildirimler
16 Temmuz 2018 tarihinden itibaren deniz yolu genel bildirimi (geliş ve çıkışta), varış bildirimi ve e-manifesto (geliş ve çıkışta) yalnızca Liman Tek Pencere Sistemi üzerinden verilebilmektedir. Bu bildirimlerin eski sistemler olan Gemi Takip Programı veya BİLGE Sistemi üzerinden yapılmasına izin verilmemektedir.
Bununla birlikte, çıkış bildirimi hâlâ BİLGE Sistemi üzerinden verilebilmektedir. Bu ayrım, sisteme geçiş sürecinde belirlenen teknik tercihlerden kaynaklanmakta olup kullanıcıların hangi bildirimin hangi platform üzerinden yapılacağını net biçimde bilmesi büyük önem taşır.
LTP Entegrasyonlu Yazılımlar
Gemi acenteleri, LTP sistemine doğrudan web arayüzü üzerinden giriş yapabilecekleri gibi, entegre yazılım çözümleri aracılığıyla da bildirimlerini gerçekleştirebilir. Piyasadaki gümrük ve lojistik yazılım firmaları, kendi programları üzerinden LTP'ye veri aktarımı yapabilen modüller geliştirmiştir. Bu entegrasyon sayesinde acenteler, gemi geliş ve gidişine ait tüm bildirimleri kendi yazılımlarından LTP sistemine tek seferde veya bildirim bazında parça parça aktarabilir. Böylece mükerrer veri girişi önlenir, operasyonel verimlilik artar ve hata riski minimize edilir.
LTP Sisteminin Dış Ticarete Katkıları
Liman tek pencere sistemi, yalnızca acentelerin işlemlerini kolaylaştıran bir dijital araç değil, aynı zamanda Türkiye'nin dış ticaretinin rekabet gücünü artıran stratejik bir altyapı yatırımıdır.
Kağıt ortamından tamamen dijitale geçiş, liman operasyonlarında ortalama işlem sürelerini önemli ölçüde kısaltmıştır. Daha önce farklı kurumlara ayrı ayrı sunulan belgeler artık tek noktadan girilerek ilgili tüm birimlere otomatik olarak dağıtılmaktadır. Bu durum, gemilerin limanda bekleme sürelerini azaltarak liman verimliliğini doğrudan etkiler.
Risk analizi açısından da sistem büyük avantaj sağlar. Farklı kurumların verileri tek bir havuzda toplandığında, çapraz kontrol ve risk değerlendirmesi çok daha etkin biçimde yapılabilir. Şüpheli yük hareketleri, eksik bildirimler veya uyumsuz veriler sistem tarafından tespit edilerek ilgili birimlere anında iletilebilir.
Ayrıca sağlıklı ve tutarlı istatistik üretimi, politika yapıcılar için kritik bir girdi kaynağı oluşturur. Liman bazında gemi trafiği, yük hacimleri, atık miktarları ve benzeri verilerin merkezi bir sistemden çekilebilmesi, denizyolu taşımacılığına ilişkin stratejik kararların veriye dayalı alınmasına olanak tanır.
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
LTP sistemini kullanan acentelerin dikkat etmesi gereken birkaç önemli nokta bulunur. İlk olarak, aynı gemiye ilişkin bildirimlerin birden fazla sistem üzerinden yapılması mükerrer işlem oluşturur. Özellikle sağlık bildirimleri açısından hem LTP hem de HSSGM'nin kendi interaktif sistemi üzerinden bildirim yapılması, mükerrer Gemi Sağlık Resmi tahakkukuna yol açabilir. Bu nedenle tüm bildirimlerin yalnızca LTP üzerinden yapılması gerekir.
İkinci olarak, sistemde teknik bir sorun yaşanması halinde [email protected] e-posta adresine ekran görüntüsüyle birlikte bildirim yapılması önerilir. Ticaret Bakanlığı'nın teknik destek birimi, aksaklıkları ivedilikle çözmek üzere hizmet vermektedir.
Son olarak, LTP kodlarının ve acente kılavuzunun düzenli takip edilmesi büyük önem taşır. Ticaret Bakanlığı'nın Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü web sitesinde yayımlanan güncel kodlar ve kullanım kılavuzları, doğru bildirim yapılması için temel referans kaynağıdır.
Sonuç
Liman Tek Pencere Sistemi, Türkiye'nin liman operasyonlarında gerçekleştirdiği en kapsamlı dijital dönüşüm projelerinden biridir. Beş bakanlığın entegre biçimde çalıştığı bu platform, acentelerin bildirim süreçlerini sadeleştirmiş, kağıt ortamını büyük ölçüde ortadan kaldırmış ve kurumlar arası koordinasyonu güçlendirmiştir.
2018 yılında başlayan uygulama, zaman içinde atık bildirimleri, sağlık işlemleri ve emniyet bildirimleri gibi yeni modüllerle genişleyerek kapsamlı bir ekosisteme dönüşmüştür. Denizyolu taşımacılığıyla ilgilenen her firma ve gemi acentesinin LTP sistemini etkin biçimde kullanabilmesi, hem operasyonel verimlilik hem de mevzuata uyum açısından büyük önem taşır. Güncel acente kılavuzunu takip etmek, toplu veri girişi imkanlarından yararlanmak ve entegre yazılım çözümlerini değerlendirmek, LTP'den maksimum fayda sağlamanın anahtarlarıdır.